RFA, 1/7/03
Tra^`n Thanh Hie^.p
Vu. xu+? B.S. Pha.m Ho^`ng So+n o+? Ha` no^.i va`o nga`y 18 6 ti'nh
dde^'n nay dda~ ddu+o+.c ho+n 10 nga`y nhu+ng ba'o chi' quo^'c te^'
va^~n co`n nha('c nho+? va` bi`nh lua^.n, ga^`n dda^y nha^'t la` ta.p
chi' Vie^~n DDo^ng Kinh Te^', tu+'c to+` Far Eastern Economic Review.
Nhu+ va^.y, du+ a^m cu?a vu. xu+? va^~n chu+a tan do vu. xu+? dda(.t
ra nhie^`u va^'n dde^` pha'p ly' ddo^'i vo+'i chi'nh quye^`n trong
nu+o+'c ma` quo^'c te^' ba('t buo^.c pha?i nhi`n va`o. DDe^? pha^n
ti'ch nhu+~ng ddie^?m kha'c bie^.t giu+~a ca'c tie^u chua^?n va`
lua^.t pha'p quo^'c te^' so vo+'i ca'c tie^u chua^?n va` lua^.t pha'p
nhu+ ddu+o+.c thu+.c thi o+? VN, chu'ng to^i dda~ mo+`i L.S. Tra^`n
Thanh Hie^.p o+? Pha'p dda`o sa^u mo^.t va`i khi'a ca.nh ve^` ma(.t
na`y. Xin mo+`i Quy' Thi'nh Gia? theo do~i cuo^.c dda`m thoa.i 2
pha^`n na`y giu+~a Nguye^~n An va` L.S. Tra^`n Thanh Hie^.p, chu?
ti.ch Trung ta^m VN ve^` Nha^n quye^`n o+? Pha'p.
Nguye^~n An : Vu. xu+? Ba'c si~ Pha.m Ho^`ng So+n dda~ die^~n ra ca'ch
dda^y ho+n mu+o+`i nga`y va` dda~ ta.o ne^n mo^.t luo^`ng du+ lua^.n
so^i no^?i, nha^'t la` o+? nu+o+'c ngoa`i, cha(?ng nhu+~ng ve^` phi'a
ngu+o+`i Vie^.t Nam ma` o+? ca? phi'a quo^'c te^'. Nhie^`u to^? chu+'c
phi chi'nh phu? tranh dda^'u cho nha^n quye^`n, Bo^. ngoa.i giao My~,
ba'o gio+'i dda~ le^n tie^'ng chi? tri'ch nha` ca^`m quye^`n Vie^.t
Nam dda`n a'p nha^n quye^`n, xa^m pha.m tho^ ba.o quye^`n tu+. do
pha't bie^?u cu?a ngu+o+`i da^n. Chi'nh Lua^.t su+ cu~ng dda~ vie^'t
mo^.t ba`i nha^.n ddi.nh ve^` hie^.n tra.ng nha^n quye^`n o+? Vie^.t
Nam nha^n vu. a'n na`y va` ba`i dda~ ddu+o+.c DDa`i A' Cha^u Tu+. Do
pha't ddi tru+o+'c dda^y, ho^m nay, chu'ng to^i muo^'n ba`n ve^`
nhu+~ng ha^.u qua? cu?a vu. a'n ddo'?
Tra^`n Thanh Hie^.p : Co' le~ chi'nh nha` ca^`m quye^`n Ha` No^.i
cu~ng kho^ng ngo+` ra(`ng vie^.c ho. ddu+a Pha.m Ho^`ng So+n ra
tru+o+'c to`a dde^? xu+? ve^` to^.i A^~gia'n ddie^.pU+~ va` tuye^n
pha.t nha` tri' thu+'c tre? tuo^?i chu+a co' danh tie^'ng tre^n
tru+o+`ng chi'nh tri. na`y, 13 na(m tu`, 3 na(m qua?n che^', la.i co'
the^? ga^y ne^n nhie^`u pha?n u+'ng mau le. va` du+~ do^.i nhu+ ta
dda~ tha^'y. Ca'c to^? chu+'c quo^'c te^' phi chi'nh phu?, tranh
dda^'u cho nha^n quye^`n, nhu+ A^n Xa' Quo^'c Te^', U?y Ban Ba?o Ve^.
Ky' Gia?, To^? Chu+'c Quan Sa't Nha^n Quye^`n v.v... ma` le^n tie^'ng
thi` cu~ng la` chuye^.n thu+o+`ng.
Nhu+ng vie^.c Bo^. Ngoa.i giao My~ vo^.i va~, qua to`a DDa.i su+' My~
o+? Ha` No^.i, ra tuye^n bo^' le^n a'n vie^.c Ha` No^.i xu+? pha.t tu`
Pha.m Ho^`ng So+n thi` ro~ la` vu. a'n na`y kho^ng pha?i kho^ng co'
va^'n dde^`. Qua nhie^`u ca'ch die^~n ta? kha'c nhau, cu?a du+ lua^.n
quo^'c te^', ngu+o+`i ta co' the^? no'i go^.p la.i ra(`ng, vi` ba?n
a'n Pha.m Ho^`ng So+n ma` Ha` No^.i dda~ bi. tra'ch cu+' ve^` ba
ddie^?m. Thu+' nha^'t la` Ha` No^.i dda~ tuye^n mo^.t ba?n a'n qua'
na(.ng, vo^ ly' ddo^'i vo+'i mo^.t ngu+o+`i ma` du+o+'i con ma('t
quo^'c te^' pha?i ddu+o+.c xem la` vo^ to^.i. Thu+' hai va` nhu+ va^.y
la` Ha` No^.i dda~ vi pha.m nhu+~ng tie^u chua^?n cu?a lua^.t quo^'c
te^' lie^n quan dde^'n nha^n quye^`n, khi bo? tu` mo^.t ngu+o+`i chi?
to? ba`y mo^.t ca'ch o^n ho`a chi'nh kie^'n cu?a mi`nh. Thu+' ba, vi`
muo^'n giu+~ ddo^.c quye^`n truye^`n tho^ng, Ha` No^.i dda~ ti`m mo.i
ca'ch dde^? kie^?m soa't ga('t gao vie^.c su+? du.ng ma.ng lu+o+'i
Internet, nhu+ ta dda~ tha^'y qua nhu+~ng vie^.c la`m kho^'c lie^.t
ma` Ha` No^.i dda~ ddem ra thi ha`nh vo+'i gio+'i ly khai du`ng
phu+o+ng tie^.n truye^`n tho^ng ta^n tie^'n na`y dde^? le^n tie^'ng
va` vu+o+.t ra kho?i vo`ng va^y cu?a chi'nh quye^`n.
Vu. a'n Pha.m Ho^`ng So+n, do ddo', dda~ la`m no^?i ba^.t tru+o+'c du+
lua^.n quo^'c te^' y' ddo^` mo+'i, mo^.t hi`nh thu+'c dda`n a'p nha^n
quye^`n mo+'i, cu?a chi'nh quye^`n o+? que^ nha`. Chu'ng ta, mo^.t
ma(.t, ca^`n nha^.n die^.n cho ro~ ky~ thua^.t dda`n a'p ddo', ma(.t
kha'c, nha('c nho+? cho Nha` nu+o+'c bie^'t ra(`ng ho. kho^ng the^?
ngu.y bie^.n ma` go.i ta'c phong ca^`m quye^`n chuye^n che^' hie^.n
nay cu?a ho. tha`nh A^~ddo^?i mo+'i da^n chu?U+~ ddu+o+.c. Vi` the^'
ne^n co`n nhie^`u ddie^?u dde^? no'i va` ho+n the^' nu+~a, ca^`n no'i.
Nguye^~n An : Y' ha(?n Lua^.t su+ muo^'n mo+? ra mo^.t cuo^.c ddo^'i
thoa.i mo+'i nu+~a ve^` nha^n quye^`n o+? Vie^.t Nam cha(ng? Mo.i
ngu+o+`i dda~ co' di.p nha^.n tha^'y ra(`ng loa.i ddo^'i thoa.i ddo'
kho', ne^'u kho^ng muo^'n no'i kho^ng the^? thu+.c hie^.n ddu+o+.c vi`
se~ chi? co' hai cuo^.c ddo^.c thoa.i ngu+o+.c chie^`u ma` tho^i.
Muo^'n the^' thi` thu+.c hie^.n ca'ch na`o?
Tra^`n Thanh Hie^.p: DDu+o+ng nhie^n kho^ng the^? mang a?o tu+o+?ng
la` co' the^? ddo^'i thoa.i nghie^m chi?nh vo+'i mo^.t che^' ddo^.
kha('c nghie^.t va` toa`n tri. du` chi? co`n la` toa`n tri. ba^'t tu'c
nhu+ Ha` No^.i ddu+o+.c, ngay ca? trong khung ca?nh cu?a mo^.t ti`nh
hi`nh mo+'i ma` ho. ddang ra^`m ro^. mo+? ra, xem ddo' la` chie^'n
di.ch kie^`u va^.n cu?a ho.. Nguye^n do chi'nh la` vi` ho. kho^ng
bie^'t va` kho^ng muo^'n ddo^'i thoa.i ma` chi? muo^'n ddo^.c thoa.i.
Nhu+ng kho^ng vi` the^' ma` chu'ng ta dda`nh pha?i im tie^'ng hoa(.c
lo+'n tie^'ng kha^?u chie^'n vo+'i ho.. Chu'ng ta, vi` quye^`n lo+.i
chung cu?a dda^'t nu+o+'c, co`n co' the^? la^'y mo^.t tha'i ddo^.
kha'c, ddo' la` mo+? ra nhu+~ng cuo^.c dda`m thoa.i nhie^`u be^n dde^?
ne^u le^n tru+o+'c co^ng lua^.n su+. tha^.t ve^` thu+.c tra.ng cu?a
nha^n quye^`n ta.i Vie^.t Nam, kho^ng cho Ha` No^.i co+ ho^.i tie^'p
tu.c huye^~n hoa(.c co^ng lua^.n ma` tri' nho+' thu+o+`ng nga('n
ngu?i.
Ngoa`i ra, vi` nha^n quye^`n o+? Vie^.t Nam, tru+o+'c he^'t va` tre^n
he^'t, la` mo^.t va^'n dde^` pha'p ly'. Nha` ca^`m quye^`n Ha` No^.i,
dde^? to^`n ta.i trong khung ca?nh quo^'c te^' dda~ pha?i chi.u cha^'p
nha^.n va` cam ke^'t tua^n thu? ca'c qui pha.m quo^'c te^' ve^` nha^n
quye^`n qua vie^.c ho. dda~ tham gia, ky' va`o ca'c co^ng u+o+'c
quo^'c te^' ve^` nha^n quye^`n. Do ddo', mo^~i khi co' tranh cha^'p
ve^` nha^n quye^`n, ngu+o+`i ta co' quye^`n va` pha?i ddo^'i chie^'u
vie^.c thi ha`nh cu?a VN nhu+ the^' na`o so vo+'i ddie^`u 2 cu?a Co^ng
u+o+'c quo^'c te^' ve^` ca'c quye^`n da^n su+. va` chi'nh tri., nghi~a
la` xe't ve^` ma(.t pha'p che^' cu?a ho. ca'ch ho. thu+.c thi ddie^`u
2 na`y. Ne^n nho+' ra(`ng Ha` No^.i dda~ cam ke^'t to^n tro.ng qui
pha.m quo^'c te^' ve^` nha^n quye^`n tu+` ho+n hai mu+o+i na(m nay,
tu+` tha'ng 9 1982, va` cu~ng dda~ ddu+o+.c nha('c nho+? na(m ngoa'i
o+? Gene`ve la` ho. chu+a thu+.c nghie^m chi?nh trong vie^.c thu+.c
hie^.n nhu+~ng cam ke^'t cu?a ho..Ve^` ma(.t pha'p ly', ho. cu~ng dda~
pha?i ddo^?i mo+'i che^' ddo^. tu+` 1985 86, ca'ch dda^y ga^`n hai
mu+o+i na(m.
Tre^n nguye^n ta('c, ca'c qui pha.m quo^'c te^' ve^` nha^n quye^`n
dda~ pha?i ddu+o+.c ho^.i nha^.p, ddu+a va`o lua^.t quo^'c no^.i
thu+.c ddi.nh o+? Vie^.t Nam. Ne^'u va^~n co`n co' su+. kha'c bie^.t
giu+~a hai loa.i qui pha.m quo^'c te^' va` qui pha.m quo^'c no^.i thi`
ddo' la` mo^.t ddie^`u ba^'t thu+o+`ng ca^`n pha?i ddu+o+.c dung ho`a.
Cu. the^?, trong vu. a'n Pha.m Ho^`ng So+n, ca'c bie^.n pha'p ma`
Vie^.n Kie^?m sa't va` To`a a'n Nha^n da^n Ha` No^.i dda~ a'p du.ng
dde^? truy to^', xe't xu+? va` tru+`ng pha.t Pha.m Ho^`ng So+n co'
phu` ho+.p vo+'i tie^u chua^?n cu?a quo^'c te^' hay kho^ng? Bo^.
Ngoa.i giao My~ va` to^? chu+'c A^n Xa' Quo^'c Te^' dde^`u dda~ nha^.n
ddi.nh la` Ha` No^.i dda~ kho^ng to^n tro.ng tie^u chua^?n quo^'c
te^'.
Nguye^~n An : Lua^.t su+ co' the^? khai trie^?n the^m mo^.t chu't
ddie^?m na`y, nghi~a la` nhu+~ng to^.i pha.m ma` ngu+o+`i ta ga'n cho
B.S. Pha.m Ho^`ng So+n kho^ng?
Tra^`n Thanh Hie^.p : To^.i gia'n ddie^.p ma` Ha` No^.i du`ng la`m co+
so+? pha'p ly' dde^? truy to^' va` tru+`ng pha.t Pha.m Ho^`ng So+n
thu+.c ra chi? la` bi`nh phong dde^? che dda^.y nhu+~ng A^~to^.i
chi'nh tri.U+~ ma` ho. kho^ng the^? tha ddu+o+.c, ddo' la` nhu+~ng
ha`nh vi dda~ ddu+o+.c ha`i ra trong ba?n ca'o tra.ng nhu+ la` nhu+~ng
to^.i chu+'ng kho^ng pha?i la` nhu+~ng to^.i danh, nhu+ no'i xa^'u
DDa?ng va` Nha` nu+o+'c, lie^n he^. ba(`ng ma.ng lu+o+'i Internet
vo+'i nhu+~ng pha^`n tu+? A^~co+ ho^.i chi'nh tri.U+~ o+? trong
nu+o+'c va` o+? ngoa`i nu+o+'c.
Co' hai ddie^?m ca^`n ba`n sa^u, ddo' la` vie^.c Pha.m Ho^`ng So+n bi.
khe'p va`o to^.i A^~gia'n ddie^.pU+~ va` vie^.c o^ng su+? du.ng
Internet dde^? ba`y to? chi'nh kie^'n thie^n ve^` da^n chu?, co^? vo~
cho da^n chu? dda nguye^n, ddu+o+ng nhie^n du+o+'i ma('t Ha` No^.i,
dda~ bi. coi nhu+ pha.m pha'p ro^`i. Nhu+ng mo.i ngu+o+`i dde^`u
thu+`a bie^'t ra(`ng trong vu. Pha.m Ho^`ng So+n, kho^ng ddu? ye^'u
to^' ca^'u tha`nh to^.i gia'n ddie^.p vi` Pha.m Ho^`ng So+n kho^ng co'
lie^n he^. gi` vo+'i A^~nu+o+'c ngoa`iU+~. Co+ quan truy to^' dda~ y?
va`o tri thu+'c ye^'u ke'm cu?a ngu+o+`i da^n trong mo^.t che^' ddo^.
i't to^n tro.ng lua^.t pha'p dde^? nha^.p nha(`ng ddo^`ng ho'a
A^~ngu+o+`i o+? ngoa`i nu+o+'cU+~ vo+'i A^~nu+o+'c ngoa`iU+~ tu+'c la`
mo^.t quo^'c gia theo ddu'ng nghi~a pha'p ly' cu?a no'. O^ng Nguye^~n
Gia Kie^?ng, ngu+o+`i o+? Paris, ma` o^ng Pha.m Ho^`ng So+n lie^n he^.
kho^ng the^? coi la` mo^.t nu+o+'c ngoa`i va` chi'nh ba?n ca'o tra.ng
cu~ng kho^ng da'm kha(?ng ddi.nh ddie^`u na`y. Ro~ ra`ng la` o^ng
Pha.m Ho^`ng So+n vo^ to^.i nhu+ng o^ng va^~n bi. buo^.c to^.i gia'n
ddie^.p va` pha?i ngo^`i tu` ve^` to^.i a^'y. Ta.i sao? Ta.i vi` Ha`
No^.i muo^'n mu+o+.n to^.i danh A^~gia'n ddie^.pU+~ dde^? tru+`ng tri.
o^ng ve^` ma^'y to^.i chi'nh tri. ma` ho. kho^ng the^? va` cu~ng
kho^ng tie^.n no'i ra. DDo' la` vie^.c o^ng So+n da'm di.ch sang
tie^'ng Vie^.t ba`i bu't kha?o ba(`ng tie^'ng Anh cu?a To`a DDa.i su+'
My~ o+? Vie^.t Nam du+o+'i tu+.a dde^` A^~The^' na`o la` da^n chu?
?U+~ ro^`i la.i pho^? bie^'n ba`i di.ch na`y tre^n ma.ng lu+o+'i
internet.
Ma(.t kha'c, o^ng So+n co`n du`ng ma.ng lu+o+'i internet na`y dde^?
lie^n he^. vo+'i nhie^`u nha^n va^.t la`m chi'nh tri. o+? trong
nu+o+'c, cu~ng nhu+ o+? ngoa`i nu+o+'c ma` chi'nh quye^`n ddu+o+ng
chu+'c lie^.t va`o loa.i A^~co+ ho^.iU+~, A^~pha?n ddo^.ngU+~, dde^?
co^? vu~ va` va^.n ddo^.ng cho chu? tru+o+ng da^n chu? dda nguye^n.
Ha` No^.i dda~ bo^' tri' dde^? co' the^? du`ng pha'p che^' hie^.n
ha`nh la`m co^ng cu. chi'nh tri.. I't ngu+o+`i dde^? y' ra(`ng ddie^`u
80 cu?a Bo^. lua^.t Hi`nh su+. na(m 2000, du+. lie^.u va` tru+`ng
pha.t to^.i A^~gia'n ddie^.pU+~ dda~ sao che'p la.i ddie^`u 74 cu?a
Bo^. lua^.t Hi`nh su+. na(m 1985 ban ha`nh dde^? ba?o ve^. che^' ddo^.
chuye^n chi'nh vo^ sa?n. Nay quan he^. chi'nh tri. trong nu+o+'c, quan
he^. ngoa.i giao vo+'i nu+o+'c ngoa`i dda~ thay ddo^?i. Du`ng lua^.t
cu~ tho+`i chuye^n chi'nh dde^? chi pho^'i sinh hoa.t chi'nh tri.
tho+`i ddo^?i mo+'i da^n chu?, pha'p quye^`n la` ddie^`u kho^ng o^?n
nhu+ A^n Xa' Quo^'c Te^' dda~ va.ch ra khi to^? chu+'c quo^'c te^'
ba?o ve^. nha^n quye^`n na`y le^n tie^'ng ve^` vu. a'n Pha.m Ho^`ng
So+n.
oOo
Tru+o+'c dda^y, chu'ng to^i dda~ cho ddi pha^`n I cu?a cuo^.c dda`m
thoa.i ve^` nha^n quye^`n nha^n vu. a'n Pha.m Ho^`ng So+n, giu+~a
Nguye^~n An cu?a DDa`i A' Cha^u Tu+. Do va` Lua^.t su+ Tra^`n Thanh
Hie^.p, chu? ti.ch Trung Nguye^~n An Nam ve^` Nha^n Quye^`n, tru. so+?
dda(.t ta.i Paris... Nguye^~n An : Internet la` mo^.t phu+o+ng thu+'c
tho^ng tin, sa'ng ta'c, pha't bie^?u v.v...mo+'i, nha^'t la` o+?
Vie^.t Nam, no' la` mo^.t phu+o+ng thu+'c the^? hie^.n su+. tu+. do
cu?a con ngu+o+`i o+? va`o tho+`i dda.i khoa ho.c ta^n tie^'n ha^.u
ky~ nghe^.. Lua^.t su+ nha^.n xe't nhu+ the^' na`o vie^.c to`a a'n Ha`
No^.i dda~ ke^'t to^.i B.S. Pha.m Ho^`ng So+n vi` o^ng dda~ su+? du.ng
Internet dde^? pha't bie^?u chi'nh kie^'n cu?a mi`nh?
Tra^`n Thanh Hie^.p : Ma.ng lu+o+'i Internet la` mo^.t co^'ng hie^'n
cu?a khoa ho.c co' ta'c du.ng na^ng cao pha^?m cha^'t ddo+`i so^'ng
va` pha^?m gia' con ngu+o+`i tho+`i dda.i mo+'i. Le~ ra no' pha?i
ddu+o+.c qui' tro.ng o+? nhu+~ng xa~ ho^.i ddang ca^`n mo+? mang mau
le. nhu+ Trung Quo^'c, Vie^.t Nam v.v...The^' nhu+ng tra'i la.i o+?
Vie^.t Nam, gio^'ng nhu+ o+? Trung Quo^'c, ta^'t ca? mo.i ddie^`u
kie^.n to^'t nha^'t dda~ chi? ddu+o+.c da`nh rie^ng cho gio+'i ca^`m
quye^`n dde^? ta^.n du.ng nhu+~ng kha? na(ng tha^`n ky` cu?a ma.ng
lu+o+'i Internet, trong khi ddo', ngu+o+.c la.i, mo^.t loa.t nga(n
ca^'m la.i ddu+o+.c ddu+a ra dde^? ha.n che^' to^'i dda quye^`n cu?a
da^n chu'ng su+? du.ng ma.ng lu+o+'i Internet. DDa'ng kinh nga.c ho+n
la` nha` ca^`m quye^`n la.i coi Internet la` "mo^.t pha^`n cu?a ta`i
nguye^n tho^ng tin quo^'c gia" nhu+ ngu+o+`i ta dda~ ddo.c tha^'y
trong quy ddi.nh no+i ddie^`u 2 cu?a "Quy ddi.nh ve^` qua?n ly' va`
su+? du.ng ta`i nguye^n Internet" cu?a Bo^. tru+o+?ng Bo^. Bu+u
chi'nh, Vie^~n tho^ng Vie^.t Nam ban ha`nh nga`y 26 5 2003. Tu+'c la`
nha` ca^`m quye^`n Ha` No^.i dda~ bie^'n ma.ng lu+o+'i Internet cu?a
ca? nha^n loa.i tha`nh ta`i sa?n rie^ng cu?a mi`nh dde^? ca^'m da^n
chu'ng kho^ng ddu+o+.c du`ng chung ne^'u kho^ng co' phe'p. Kho^ng
nhu+~ng va^.y, chi'nh quye^`n Ha` No^.i co`n "nghie^m ca^'m su+? du.ng
ta`i nguye^n Internet va`o mu.c ddi'ch cho^'ng la.i Nha` nu+o+'c
Co^.ng ho`a xa~ ho^.i chu? nghi~a Vie^.t Nam, ga^y ro^'i an ninh, kinh
te^', tra^.t tu+., an toa`n xa~ ho^.i, vi pha.m thua^`n phong my~ tu.c
cu?a da^n to^.c".İ ddo^` cu?a Ha` No^.i ha.n che^' quye^`n cu?a da^n
chu'ng su+? du.ng ma.ng lu+o+'i Internet nhu+ va^.y dda~ qua' ro~,
nhu+ng chi? dde^? pho`ng ngu+`a trong tu+o+ng lai ma` tho^i. DDo^'i
vo+'i qua' khu+', nhu+ tru+o+`ng ho+.p Pha.m Ho^`ng So+n, ho. dda~
cho.n bie^.n pha'p dda`n a'p to^'i dda la` a'p du.ng lua^.t hi`nh su+.
ho. dda~ la`m ra tu+` tho+`i chu+a ddo^?i mo+'i, khi co`n che^' ddo^.
chuye^n chi'nh. Ta^'t nhie^n mo^.t chi'nh sa'ch hi`nh su+. kho^ng co`n
thi'ch ho+.p nhu+ va^.y pha?i bi. du+ lua^.n quo^'c te^' ba?o ve^.
nha^n quye^`n cho^'i bo?.
Nguye^~n An : Ve^` ma(.t xe't xu+? trong vu. a'n Pha.m Ho^`ng So+n
thi` Lua^.t su+ tha^'y the^' na`o?
Tra^`n Thanh Hie^.p : Chi'nh quye^`n na`o cu~ng co' the^? du`ng to`a
a'n dde^? xe't xu+? mie^~n la` xe't xu+? mo^.t ca'ch co^ng ba(`ng. Vu.
a'n Pha.m Ho^`ng So+n kho^ng dda.t ddu+o+.c tie^u chua^?n "xe't xu+?
co^ng ba(`ng" (proçe`s e'quitable) cu?a lua^.t quo^'c te^', mo^.t
tie^u chua^?n co' gia' tri. pho^? bie^'n ba^'t cu+' to`a a'n na`o, o+?
dda^u, cu~ng pha?i to^n tro.ng. No'i xe't xu+? kho^ng pha?i chi? no'i
rie^ng nhu+~ng gi` xa?y ra tru+o+'c to`a a'n. Ma` pha?i ngay tu+` lu'c
dda^`u, khi thu? tu.c kho+?i to^' ddu+o+.c a'p du.ng vo+'i bi. can
Pha.m Ho^`ng So+n, cu~ng nhu+ qua thu? tu.c ddie^`u tra dde^'n thu?
tu.c tha^?m va^'n dde^? lua^.n to^.i va` xe't xu+? trong phie^n xu+?.
Trong suo^'t qua' tri`nh thu? tu.c na`y, quye^`n cu?a bi. can, ro^`i
bi. ca'o, pha?i ddu+o+.c ba?o dda?m co^ng ba(`ng to+'i mu+'c kho^ng
cho Nha` nu+o+'c co' the^? la.m quye^`n. Ba'c si~ Pha.m Ho^`ng So+n
dda~ kho^ng ddu+o+.c hu+o+?ng mo^.t su+. ba?o dda?m na`o trong so^'
nhu+~ng ba?o dda?m na`y. Ba?n a'n nga`y 18 6 2003 pha?i coi la` ke^'t
qua? cu?a mo^.t vu. xe't xu+? kho^ng co^ng ba(`ng, vi` du.ng ddi'ch
thua^`n chi'nh tri., mo^.t ddie^`u ma` dda.o ly' cu~ng nhu+ lua^.t
quo^'c te^' ve^` nha^n quye^`n dda~ minh thi. phu? nha^.n gia' tri..
Nguye^~n An : Nhu+ va^.y ca^u ke^'t lua^.n ba('t buo^.c pha?i ru't ra
trong vu. a'n Pha.m Ho^`ng So+n la` o+? Vie^.t Nam chi'nh sa'ch dda`n
a'p nha^n quye^`n va^~n ddu+o+.c theo dduo^?i ?
Tra^`n Thanh Hie^.p : DDu'ng the^'. Kho^ng nhu+~ng dda`n a'p ma` co`n
leo thang dda`n a'p. DDa`n a'p la` mo^.t tu+` ngu+~ co' hai nghi~a
na(.ng nhe. kha'c nhau. Nghi~a nhe., khi no' ddu+o+.c hie^?u nhu+ la`
mo^.t thua^.t ngu+~ lua^.t ho.c. DDa`n a'p la` mo^.t chu+'c na(ng co'
nhie^.m vu. tru+`ng tri. nhu+~ng ha`nh vi pha.m pha'p ba(`ng ca'ch
truy to^' thu? pha.m va` a'p du.ng hi`nh pha.t ddo^'i vo+'i thu?
pha.m. Nhu+ng tru+`ng tri. chi? la` mo^.t xu hu+o+'ng trong chi'nh
sa'ch hi`nh su+. vi` co`n co' xu hu+o+'ng pho`ng ngu+`a dde^? nga(n
ta^.n go^'c nhu+~ng ha`nh vi pha.m pha'p, kho?i pha?i tru+`ng tri..
Nghi~a na(.ng, la` nghi~a dda(.c bie^.t, khi chu+~ "dda`n a'p"
ddu+o+.c du`ng theo nghi~a tho^ng thu+o+`ng.. Nghi~a na`y ta co' the^?
ti`m tha^'y trong ba^'t cu+' mo^.t tu+. ddie^?n chung na`o. Thi' du.
quye^?n "Tu+` ddie^?n tu+` va` ngu+~ Ha'n Vie^.t" cu?a gia'o su+
Nguye^~n La^n, do Nha` xua^'t ba?n Tu+` ddie^?n Ba'ch khoa, Ha` No^.i
a^'n ha`nh na(m 2002, dda~ ddi.nh nghi~a dda`n a'p la` "du`ng ba.o
lu+.c va` quye^`n uy nga(n ca^'m su+. hoa.t ddo^.ng cu?a ngu+o+`i
kha'c". Trong vu. Pha.m Ho^`ng So+n, Ha` No^.i dda~ cho.n ddu+o+`ng
lo^'i dda`n a'p to^'i dda dde^? mong ba?o toa`n ddu+o+.c che^' ddo^.
ddo^.c quye^`n dda?ng tri. nga(n giu+~ kho^ng dde^? cho no' tro+?
tha`nh da^n chu? dda nguye^n, dda dda?ng. Khi tha^'y cao tra`o da^n
chu? na`y tu+` be^n ngoa`i lan va`o trong nu+o+'c, nha^'t la` tru+o+'c
nhu+~ng dde do.a thay ddo^?i do ve'c to+ internet chuye^n cho+? va`o
lo`ng che^' ddo^. chuye^n che^' ma` ho. muo^'n ba?o thu?, ho. be`n
khai tha'c nhu+~ng ky~ thua^.t khoa ho.c ta^n tie^'n dde^? sa'ng che^'
ra nhu+~ng hi`nh thu+'c nga(n ca?n mo+'i, nha(`m chie^'m u+u the^'
trong vie^.c su+? du.ng internet dde^? bao va^y da^n chu'ng trong
vie^.c su+? du.ng internet na`y va` mu+o+.n tay to`a a'n dde^? ta(ng
cu+o+`ng cuo^.c bao va^y cho tha^.t ro^.ng kha('p, tha^.t ki'n kha('p.
Nhu+~ng vu. bo? tu`, hay ca'ch ly giam giu+~ mo^.t so^' ngu+o+`i co'
khuynh hu+o+'ng da^n chu?, bie^'t va` da'm, du`ng internet dde^? cho.c
thu?ng vo`ng va^y cu?a chi'nh quye^`n la` su+. the^? hie^.n cu?a
bie^.n pha'p leo thang cu?a Ha` No^.i, nha(`m dda`n a'p hu+~u hie^.u
ho+n nu+~a ddo^'i la^.p chi'nh tri., du` o^n ho`a. Vu. a'n Pha.m
Ho^`ng So+n cho tha^'y la` nha` ca^`m quye^`n Ha` No^.i va^~n giu+~
nguye^n y' ddi.nh theo dduo^?i to+'i cu`ng chi'nh sa'ch dda`n a'p co^'
hu+~u cu?a ho. ddo^'i vo+'i nhu+~ng ai muo^'n chuye^?n ho'a ddo^.c
ta`i dda?ng tri. tha`nh da^n chu? o+? Vie^.t Nam.
Nguye^~n An : Xin ca'm o+n Lua^.t su+.