TS Vu~ Quang Vie^.t, UNDP, 4/7/03
Chie^'n tranh My~ chie^'m ddo'ng Iraq ke^'t thu'c nhanh cho'ng la`m
ca'c nha` kinh te^' tho+? pha`o. Gia' da^`u tro+? la.i mu+'c bi`nh
thu+o+`ng, ne^`n kinh te^' the^' gio+'i dda~ kho^ng pha?i tra?i qua
cuo^.c khu?ng hoa?ng. Tuy va^.y nhi`n ve^` tu+o+ng lai, kinh te^'
va^~n kho^ng ma^'y sa'ng su?a. Tha'ng tu+ vu+`a qua, to^? chu+'c OECD
cu?a ca'c nu+o+'c pha't trie^?n cao tie^n ddoa'n va`o na(m 2004 kinh
te^' My~ se~ dda.t to^'c ddo^. ta(ng 4 %, kinh te^' khu Euro 2,4 % va`
Nha^.t la` 1,1 %. Cu`ng tho+`i gian na`y IMF de` da(.t ho+n mo^.t
chu't xi'u, tie^n ddoa'n kinh te^' My~ ta(ng 3,9 %, kho^'i Euro 2,3 %
va` Nha^.t 1%. Du+ lua^.n chung cu?a ca'c nha` kinh te^' o+? My~ la`
kinh te^' My~ se~ ta(ng, nhu+ng tha^'p ho+n, khoa?ng 3,2%. The^'
nhu+ng va`o cuo^'i tha'ng 5 na`y, ti`nh hi`nh kinh te^' the^' gio+'i
to? ve? ye^'u ke'm ho+n, dda(.c bie^.t la` o+? ca'c nu+o+'c pha't
trie^?n. Quy' dda^`u na(m 2003, kinh te^' My~ cha^.m la.i. A^u cha^u
coi nhu+ kho^ng ta(ng, tha^.m chi' kinh te^' mo^.t so^' nu+o+'c cha^u
A^u suy thoa'i. Hoa` Lan gia?m 1,2%, DDu+'c gia?m 0,9 %, Y' gia?m 0,4
%, DDan Ma.ch gia?m 0,1 %, Pha'p chi? ta(ng 0,3%.
Kha? na(ng lo+'n la` kinh te^' My~ ta(ng 2.5 % na(m 2003 va` co' the^?
kho^ng ho+n 3 % na(m 2004. Kinh te^' Nha^.t ta^'t nhie^n tie^'p tu.c
kho' kha(n, kha? na(ng dda.t 1 % la` cao. Ti`nh hi`nh nhu+ tre^n cho
tha^'y ca'c nu+o+'c DDo^ng Nam A' cu~ng se~ ga(.p kho' kha(n vi` pha?i
du+.a va`o xua^'t ca?ng sang ca'c nu+o+'c ddang pha't trie^?n cao.
Nhu+ ba?ng sau cho tha^'y thi. tru+o+`ng ca'c nu+o+'c pha't trie^?n
la` ra^'t lo+'n. Chi? rie^ng thi. tru+o+`ng Pha'p, ti'nh theo GDP la`
4,1 % cu~ng lo+'n ho+n thi. tru+o+`ng Trung Quo^'c la` 3,4 %. Va? la.i
thi. tru+o+`ng Pha'p la` thi. tru+o+`ng tie^u thu. ha`ng nha^.p,
ngu+o+.c la.i Trung Quo^'c pha?i du+.a va`o thi. tru+o+`ng nu+o+'c
kha'c.
DDo^`ng My~ kim hie^.n nay gia?m gia' so vo+'i ddo^`ng Euro (ho+n 14 %
na(m qua) va` co`n co' kha? na(ng gia?m gia' nu+~a ne^'u nhu+ thie^'u
hu.t ca'n ca^n thanh toa'n cu?a My~ tie^'p tu.c cao. Mu+'c thie^'u
hu.t na`y o+? mu+'c ba'o ddo^.ng ke^? tu+` na(m 1999. Mu+'c thie^'u
hu.t na`y le^n dde^'n 3,9 % GDP na(m 2001, 4,8 % na(m 2002 va` hie^.n
nay o+? mu+'c tre^n 5 %. Ne^'u nhu+ ddo^`ng USD kho^ng pha?i la`
ddo^`ng tie^`n mo.i nu+o+'c sa(~n sa`ng du`ng la`m phu+o+ng tie^.n
dde^? da`nh thi` kinh te^' My~ dda~ khu?ng hoa?ng tra^`m tro.ng.
Vie^.c ma^'t gia' cu?a ddo^`ng ddo^la My~ co' hy vo.ng ddu+a xua^'t
ca?ng cu?a My~ ta(ng ho+n va` nha^.p ca?ng gia?m. Gia?m nha^.p, hoa(.c
mu+'c ta(ng nha^.p tha^'p xuo^'ng cu?a My~ se~ la`m ne^`n kinh te^'
ca'c nu+o+'c cha^u A^u ddang kho' kha(n se~ kho' kha(n ho+n. Nhu+ng
vie^.c My~ dde^? ddo^`ng USD tie^'p tu.c gia?m gia' nha(`m gia?i
quye^'t kinh te^' cu?a mi`nh se~ ga^y ca(ng tha(?ng vo+'i ca'c nu+o+'c
pha't trie^?n kha'c vi` se~ ga^y tri` tre^. trong pha't trie^?n o+?
ca'c nu+o+'c na`y do kha? na(ng xua^'t ca?ng va`o My~ gia?m. Ho+n
nu+~a, chie^'n lu+o+.c gia?m gia' ddo^`ng USD kho^ng pha?i kho^ng co'
nhu+o+.c ddie^?m. No' co' kha? na(ng chuye^?n chie^`u dda^`u tu+ va`o
My~ ma` hie^.n nay ddang ca^`n dde^'n tu+ ba?n nu+o+'c ngoa`i.
Kinh te^' My~, dda^`u ta^`u ne^`n kinh te^' the^' gio+'i, chie^'m 31 %
GDP the^' gio+'i, no'i chung va^~n chu+a ha(?n qua kho?i a?nh hu+o+?ng
cu?a suy thoa'i tre^n thi. tru+o+`ng chu+'ng khoa'n va` thi. tru+o+`ng
co^ng nghe^. tho^ng tin, dda(.c bie^.t nga`nh ddie^.n thoa.i. Nhu+
dda~ no'i, My~ thie^'u hu.t ca'n ca^n thanh toa'n o+? mu+'c ba'o
ddo^.ng tre^n 5 %, thie^'u hu.t nga^n sa'ch o+? mu+'c 4,6 % GDP. Mo+'i
dda^y Bush gia?m thue^' $350 ty? trong vo`ng 10 na(m, ddu+a kha? na(ng
thie^'u hu.t nga^n sa'ch ke'o da`i trong tu+o+ng lai du` ne^`n kinh
te^' co' ta(ng tru+o+?ng cao ho+n. Vie^.c gia?m thue^' Lie^n bang,
ddu+a dde^'n vie^.c gia?m kha? na(ng cu+'u tro+. thie^'u hu.t nga^n
sa'ch tie^?u bang va` tha`nh pho^'. Nga^n sa'ch ca'c tie^?u bang
hie^.n nay o+? mu+'c thie^'u hu.t tu+` 10-25 % to^?ng nga^n sa'ch. Chi
tie^u o+? ddi.a phu+o+ng ddang pha?i gia?m va` ddo'ng go'p thue^' va`
phi' ke^? ca? gia'o du.c se~ pha?i ta(ng. No'i chung Bush hy vo.ng
ca('t gia?m thue^' cho ngu+o+`i gia^`u se~ dda^?y ma.nh dda^`u tu+ va`
pha't trie^?n. Kinh te^' ta(ng nhanh ddu+a dde^'n thue^' thu nhie^`u
ho+n va` ddu+a dde^'n ca^n ba(`ng nga^n sa'ch. Cu`ng ly' lua^.n na`y
ddu+o+.c ddem ra a'p du.ng tho+`i Reagan, ddu+a dde^'n ta(ng thie^'u
hu.t thay vi` gia?m. Kinh te^' My~ pha't trie^?n ma.nh tho+`i 8 na(m
Clinton la` vi` a?nh hu+o+?ng cu?a ca'c chi'nh sa'ch xo'a bo? ddo^.c
quye^`n, kie^?m soa't gia', ta.o ca.nh tranh cu?a nha` nu+o+'c trong
ha`ng loa.t ca'c hoa.t ddo^.ng nhu+ chuye^n cho+?, bu+u ddie^.n,
ddie^.n tho.ai, tho^ng tin, v.v. va` dda^`u tu+ ddo^? do^`n va`o co^ng
nghe^. tho^ng tin chu+' kho^ng vi` chi'nh sa'ch thue^'.
Mo^.t ly' do ma` kinh te^' My~ kho^ng suy thoa'i tra^`m tro.ng trong
tho+`i gian qua la` su+'c tie^u thu. cu?a da^n chu'ng va^~n ta(ng,
trong khi dda^`u tu+ cu?a ca'c co^ng ty gia?m. Mu+'c tie^u thu. tie^'p
tu.c ta(ng, du` o+? mu+'c tha^'p ho+n, mo^.t pha^`n lo+'n la` do la~i
sua^'t ra^'t tha^'p so vo+'i li.ch su+? la~i sua^'t ha`ng va`i chu.c
na(m nay. La~i sua^'t tha^'p khuye^'n khi'ch tie^u thu. vi` ngu+o+`i
My~ thu+o+`ng chi tie^u va`o ca'c mo'n ha`ng la^u be^`n, lo+'n tie^`n
tho^ng qua ti'n du.ng. Nhu+ng dda^y la.i la` mo^'i lo cho tu+o+ng lai
kinh te^' My~: thie^'u hu.t nga^n sa'ch ddo`i ho?i nha` nu+o+'c pha't
ha`nh tra'i phie^'u ne^n ta.o a'p lu+.c ta(ng ca^`u tre^n thi.
tru+o+`ng ti'n du.ng. Hie^.n nay Nga^n ha`ng Du+. tru+~ Lie^n bang
sa(~n sa`ng mua dde^? ki`m la~i sua^'t. Nhu+ng kho^ng the^? tie^'p
tu.c nhu+ the^' ma~i vi` vie^.c bo+m tie^`n ra ma~i o+? mu+'c cao se~
ga^y la.m pha't. DDo^`ng tho+`i no' gia?m kha? na(ng dda'p u+'ng nhu
ca^`u ti'n du.ng cu?a khu vu+.c tu+ nha^n. Khi la~i sua^'t bi. dda^?y
le^n cao ho+n, su+'c mua nha` cu+?a se~ bi. gia?m, kha? na(ng suy
thoa'i ve^` gia' tri. nha`, nguo^`n dde^? da`nh va` dda^`u tu+ lo+'n
nha^'t cu?a dda.i dda so^' gia ddi`nh My~ se~ kho' tra'nh kho?i.
DDie^`u na`y se~ co' a?nh hu+o+?ng lo+'n ho+n nhie^`u ddo^'i vo+'i
su+'c tie^u thu. cu?a da^n chu'ng so vo+'i suy thoa'i cu?a thi.
tru+o+`ng chu+'ng khoa'n. Gia' nha` gia?m mo^.t nu+?a la` hoa`n toa`n
co' kha? na(ng vi` gia' ca? cu?a thi. tru+o+`ng ddi.a o^'c dda~ le^n
ra^'t cao trong 5 na(m qua, cha(?ng kha'c gi` gia' thi. tru+o+`ng
chu+'ng khoa'n, nhu+ng cho dde^'n gio+` va^~n chu+a ddu+o+.c ddie^`u
chi?nh. Ca'c nha` kinh te^' My~, ke^? ca? Tho^'ng ddo^'c Nga^n ha`ng
Du+. tru+~ Lie^n Bang cu~ng dda~ ca?nh ba'o ve^` kha? na(ng gia?m
pha't na`y.
Tuy nhie^n cu~ng co' ti'n hie^.u to^'t ve^` pha't trie^?n. Tro+? la.i
nguo^`n go^'c cu?a suy thoa'i vu+`a qua, tu+'c la` thi. tru+o+`ng
co^ng nghe^. tho^ng tin trong ddo' co' co^ng nghe^. ddie^.n thoa.i va`
ma'y ti'nh. Su+. qua' dda` trong dda'nh gia' kie^?u dda`n lu~ dda~
la`m thi. tru+o+`ng na`y le^n gia' vu`n vu.t. Ca'c nha` qua?ng ca'o
ta`i chi'nh, nha(`m quye^'n ru~ dda^`u tu+ va`o co^? phie^'u co^ng
nghe^. tho^ng tin, dda~ tie^n ddoa'n la` doanh thu ddie^.n thoa.i
ta(ng 20 % mo^.t na(m Thu+.c te^' no' ta(ng trung bi`nh na(m 7,2 %
trong tho+`i gian 1996-2001, chi? dda.t 1,6 % na(m 2001, va` kho^ng
ta(ng na(m 2002, ma(.c du` la` lu+o+.ng su+? du.ng internet ta(ng
ga^'p ddo^i mo^~i na(m. Do qua' ho^` ho+?i nhu+ va^.y, ca'c co^ng ty
vay mu+o+.n nha(`m mua la^~n nhau, la`m dda^?y gia' thi. tru+o+`ng
cu~ng nhu+ gian do^'i. Ke^'t qua? la` ha`ng loa.t co^ng ty pha' sa?n
trong ddo' co' 15 co^ng ty lo+'n nhu+ Worldcom (ta`i sa?n 104 ty?),
Global Crossing (ta`i sa?n 31 ty?), Adelphi (ta`i sa?n 22 ty?). To^?ng
so^' tra'i phie^'u (bonds) ma^'t do pha' sa?n la` 163 ty?. DDa^`u tu+
va`o thi. tru+o+`ng tho^ng tin gia?m ha(?n tre^n toa`n the^' gio+'i ;
o+? ca'c nu+o+'c pha't trie^?n OECD, dda^`u tu+ na(m 2000 la` 230 ty?
thi` na(m 2002 chi? co' 90 ty?. Co^ng nghe^. ma'y ti'nh cu~ng gia?m.
A' cha^u dda(.c bie^.t la` DDa`i Loan, Ma~ Lai, Singapore la` nguo^`n
cung ca^'p vi ma.ch cho My~ va` ca'c nu+o+'c kha'c do ddo' bi. a?nh
hu+o+?ng tra^`m tro.ng. Bo^~ng cho^'c kho^ng co`n tha^'y ba'o chi'
no'i ve^` " ne^`n kinh te^' mo+'i ". Khu?ng hoa?ng ddu+a dde^'n vie^.c
sa('p xe^'p la.i doanh nghie^.p va` ta.o dda` pha't trie^?n trong
tu+o+ng lai. DDa^`u na(m 2003, o+? My~ da^'u hie^.u ta(ng dda^`u tu+
dda~ co' nhu+ng va^~n co`n ye^'u. Ngoa`i ra, do na('m ddu+o+.c Iraq,
dde do.a ve^` gia' da^`u lu+?a cao se~ kho^ng co`n trong tu+o+ng lai.
Do ddo' kha? na(ng dda.t to^'c ddo^. pha't trie^?n o+? My~ 3 % na(m
2004 la` cao va` ne^`n kinh te^' the^' gio+'i no'i chung du` kho^ng
la^'y gi` la`m pha^'n kho+?i la('m cu~ng kho^ng te^. ddi ne^'u nhu+
cuo^.c gia?m pha't gia' nha` kho^ng xa?y ra hoa(.c xa?y ra. Cha^u A^u
se~ tie^'p tu.c kho' kha(n ho+n My~ nhu+ng se~ ddo+~ kho' kha(n ho+n
ne^'u kinh te^' My~ ma.nh le^n.
Khu vu+.c ca'c nu+o+'c DDo^ng Nam A' se~ tie^'p tu.c ga(.p kho' kha(n
trong nhu+~ng na(m to+'i. DDa^`u tu+ tru+.c tie^'p cu?a nu+o+'c ngoa`i
va`o A' cha^u dda~ co' ta(ng va`o na(m 2002 nhu+ng va^~n co`n tha^'p
so vo+'i tho+`i cao ddie^?m 1996-1999. Va` dda^`u tu+ na`y chu? ye^'u
ta^.p trung va`o Trung Quo^'c. Vie^.t Nam dda.t ty? le^. ta(ng
tru+o+?ng tu+o+ng ddo^'i cao na(m 2002 (7 %) la` do chi'nh sa'ch ta(ng
ca^`u no^.i ddi.a, nha^'t la` dda^`u tu+, se~ tie^'p tu.c kho^ng co'
hy vo.ng thu hu't nhie^`u dda^`u tu+ nu+o+'c ngoa`i nhu+ tho+`i
tru+o+'c na(m 1997. Ta(ng ca^`u ta^'t nhie^n cu~ng co' gia' cu?a no';
ddo' la` thie^'u hu.t ca'n ca^n thanh toa'n va` nga^n sa'ch le^n
dde^'n mu+'c ba'o ddo^.ng, do ddo' kho^ng the^? ke'o da`i. Gia' da^`u
co' the^? gia?m xuo^'ng khoa?ng $20 mo^.t thu`ng, do ddo' se~ a?nh
hu+o+?ng dde^'n thu nga^n sa'ch nha` nu+o+'c, hie^.n nay dda~ o+?
mu+'c cao la` 5 %. Kha? na(ng xa^m nha^.p va`o thi. tru+o+`ng My~ no'i
chung la` kho' kha(n. Kho' kha(n na`y kho^ng pha?i do Vie^.t Nam
kho^ng co' ha`ng xua^'t ca?ng va`o My~ ma` do ca'c nho'm quye^`n lo+.i
o+? My~ ga^y a?nh hu+o+?ng chi'nh tri. ddo^'i vo+'i chi'nh phu? Bush
nha(`m ba?o ve^. thi. tru+o+`ng. Ca'c tie^?u bang co' nuo^i ca' tre^
va` to^m se~ nha(`m ba?o ve^. ca' to^m, co^ng ddoa`n sa?n xua^'t ha`ng
may ma(.c se~ ba?o ve^. ha`ng may ma(.c. Do ca'c a'p lu+.c tre^n, bo^.
Thu+o+ng Ma.i My~ dda~ quye^'t ddi.nh quota ha`ng may ma(.c o+? mu+'c
tha^'p la` 1,65 ty? na(m 2003 va` chi? ta(ng 7 % mo^.t na(m. Ho. cu~ng
ra quye^'t ddi.nh ha`nh chi'nh cho la` ne^`n kinh te^' Vie^.t Nam la`
mo^.t ne^`n kinh te^' " phi thi. tru+o+`ng ". Mo^.t quye^'t ddi.nh
ha`nh chi'nh nha(`m la^'y phie^'u trong cuo^.c ba^`u cu+? to+'i. Ta
ca^`n bie^'t la`, dda~ bi. coi la` phi thi. tru+o+`ng thi` he^. qua?
ddu+o+ng nhie^n ve^` nguye^n ta('c la` gia' ca? o+? Vie^.t Nam kho^ng
tu+. do, nga^`m hie^?u la` do nha` nu+o+'c a'p dda(.t, do va^.y, mo.i
ha`ng ho'a dde^`u co' the^? bi. My~ coi la` " pha' gia' " du` kho^ng
ai o+? Vie^.t Nam ddi.nh ra gia' na`y ca?. No'i to'm la.i, Vie^.t Nam
se~ tie^'p tu.c ga(.p kho' kha(n vo+'i ca'c a'p lu+.c ba?o ve^. thi.
tru+o+`ng na`y. Lu+.c lu+o+.ng chi'nh tri. cho^'ng Vie^.t Nam ve^`
to^n gia'o va` nha^n quye^`n se~ ke^'t ho+.p vo+'i lu+.c lu+o+.ng ba?o
ve^. thi. tru+o+`ng co' kha? na(ng la`m kho' kha(n ho+n quan he^.
thu+o+ng ma.i giu+~a Vie^.t Nam va` My~, nha^'t la` trong hai na(m
to+'i, tru+o+'c cuo^.c ba^`u cu+? To^?ng Tho^'ng. Nhu+~ng kho' kha(n
chi? co' the^? gia?m bo+'t ne^'u nhu+ quan he^. thu+o+ng ma.i Vie^.t
My~ ddu+o+.c gia?i quye^'t theo lua^.t, tu+'c la` tre^n co+ so+?
Hie^.p ddi.nh Vie^.t My~ dda~ ky' thay vi` tre^n co+ so+? quye^'t
ddi.nh ha`nh chi'nh tu`y tie^.n cu?a bo^. Thu+o+ng Ma.i My~ hoa(.c la`
Vie^.t Nam tro+? tha`nh tha`nh vie^n cu?a To^? chu+'c Thu+o+ng Ma.i
Quo^'c te^' (WTO).
No'i chung kinh te^' Vie^.t Nam chu+a co' gi` kho+?i sa('c dde^? la`m
ca'c nha` dda^`u tu+ nu+o+'c ngoa`i chu' y'. Vie^.t Nam ca^`n la`m
gi`?
Thu+' nha^'t la` ne^n ho.c ba`i ho.c xu+? ly' be^.nh SARS trong hoa.t
ddo^.ng kinh te^'. Ho+.p ta'c quo^'c te^', ddo^`ng tho+`i minh ba.ch
tho^ng tin vu+`a qua dda~ giu'p ga^y uy ti'n ra^'t lo+'n cho Vie^.t
Nam mo^.t ca'ch " ba^'t ngo+` " vi` tu+` tru+o+'c dde^'n nay ngu+o+`i
ta luo^n luo^n hoa`i nghi ve^` tho^ng tin cu?a nha` nu+o+'c Vie^.t Nam
ddu+a ra. Ne^n theo hu+o+'ng ddo' dde^? co^ng bo^' minh ba.ch ca'c
tho^ng tin kinh te^', trong ddo' co' tho^ng tin ve^` nga^n ha`ng va`
thanh toa'n quo^'c te^'. Tha^.t nga.c nhie^n la` trong ky` ho.p quo^'c
ho^.i vu+`a qua, hi`nh nhu+ kho^ng co' dda.i bie^?u na`o dda(.t ca^u
ho?i ve^` ty? le^. ve^` no+. xa^'u ma` Tho^'ng ddo^'c Nga^n ha`ng NN
ba'o ca'o dda~ gia?m tu+` 14 % xuo^'ng 7 %. Ba?n ba'o ca'o cu?a Nga^n
ha`ng The^' gio+'i (Vietnam Banking Review, tha'ng 6, 2002,
www.worldbank.org.vn, mu.c 73 va` 119) to? ra bi quan ho+n nhie^`u
ve^` hoa.t ddo^.ng nga^n ha`ng. Ho. cho ra(`ng NHNN va^~n kho^ng theo
chua^?n ha.ch toa'n quo^'c te^' IAS, kho^ng kie^?m toa'n mo.i nga^n
ha`ng, chi? xe^'p mo^.t pha^`n kho^ng tra? ddu+o+.c va`o no+. xa^'u,
va` thie^'u ca'c chua^?n mu+.c kha'c dde^'n mu+'c nho'm kie^?m toa'n
quo^'c te^' ddu+o+.c thue^ kie^?m toa'n kho^ng the^? thu+.c hie^.n
ddu+o+.c nhie^.m vu.. Cu~ng mo+'i dda^y ca'c ca'n bo^. Vie^.t Nam o+?
nu+o+'c ngoa`i ddu+o+.c le^.nh ke^u go.i ngu+o+`i nu+o+'c ngoa`i
dda^`u tu+ va`o thi. tru+o+`ng chu+'ng khoa'n o+? trong nu+o+'c.
Chu+o+ng tri`nh na`y se~ kho^ng the^? kho+?i ddo^.ng ddu+o+.c chu+`ng
na`o tho^ng tin ve^` hoa.t ddo^.ng ta`i chi'nh cu?a ca'c co^ng ty dda~
co' sa(~n tre^n thi. tru+o+`ng kho^ng ddu+o+.c co^ng bo^' ha`ng qui'
va` ha`ng na(m. Cho dde^'n nay chu+a tha^'y ca'c tho^ng tin na`y
ddu+o+.c in thu+o+`ng xuye^n tre^n Tho+`i ba'o Kinh te^' Sa`i Go`n :
mo^.t ddie^`u bi`nh thu+o+`ng o+? ca'c nu+o+'c kha'c. Ca'i tha^'y
ddu+o+.c la` tho^ng tin ve^` co^ng ty Bibica khai lo^~ tha`nh lo+`i.
Thu+' hai la` ca^`n nhi`n la.i chi'nh sa'ch ve^` ty? gia' ho^'i
ddoa'i, ddo^`ng VN cao gia' so vo+'i ddo^`ng My~, do ddo' co' ti'nh
khuye^'n khi'ch nha^.p ca?ng ho+n xua^'t ca?ng. Chi'nh vi` the^' mo^~i
khi kinh te^' chuye^?n pha't trie^?n o+? mu+'c cao ho+n la` thie^'u
hu.t ca'n ca^n thanh toa'n tro+? ne^n tra^`m tro.ng. Na(m 2002, mu+'c
thie^'u hu.t ca'n ca^n thu+o+ng ma.i dda~ tro+? la.i tho+`i tru+o+'c
1996, le^n to+'i $US 2 ty?, tre^n 16 % xua^'t. Rie^ng na(m tha'ng
dda^`u na(m 2003, thie^'u hu.t trong ca'n ca^n thu+o+ng ma.i dda~ le^n
tre^n 2 ty?. DDa^y la` mo^.t ty? le^. kho^ng the^? ke'o da`i ne^'u
nhu+ Vie^.t Nam kho^ng muo^'n ro+i va`o ho^' no+. nu+o+'c ngoa`i va`
ma^'t kha? na(ng chi tra?.
Thu+' ba la` ne^n xe't la.i va` theo do~i cha(.t che~ chi'nh sa'ch
bo+m tie^`n (cho quo^'c doanh la` 50 % va` kho^ng bie^'t la` bao
nhie^u cho ca'c doanh nghie^.p co' pha^`n hu`n lo+'n cu?a quo^'c
doanh) nha(`m cha.y theo to^'c ddo^. ta(mg GDP cao. Ti`nh tra.ng
kho^ng minh ba.ch ve^` tho^ng tin se~ la`m cho vie^.c theo do~i chi'nh
sa'ch tie^`n te^. va` ta`i chi'nh kho' kha(n, dda(.c bie^.t lie^n he^.
to+'i vie^.c pha^n ti'ch hie^.u qua? tie^`n vay cho no+i dduo+.c vay,
mu.c ddi'ch cho vay. Theo Tho^ng ta^'n xa~ Vie^.t Nam (9/6/2003),
to^'c ddo^. ta(ng ti'n du.ng na(m 2002 la` 31 %, va` co' kha? na(ng
vu+o+.t 34 % na(m 2003 trong khi ne^`n kinh te^' chi? ta(ng 7 %. Va^'n
dde^` dda'ng nga.i kho^ng pha?i la` vie^.c ta(ng ti'n du.ng khi ne^`n
kinh te^' co' kha? na(ng pha't trie^?n ma.nh do thi. tru+o+`ng My~
mo+? ro^.ng cho ha`ng Vie^.t Nam, nhu+ng la` dda'ng nga.i khi nga^n
ha`ng quo^'c doanh dda~ than phie^`n la` ho. bi. e'p buo^.c thu+.c
hie^.n ca'c chi'nh sa'ch kinh te^' xa~ ho^.i cu?a nha` nu+o+'c.
Chu+o+ng tri`nh gia?i quye^'t no+. cu?a IMF va` World Bank ddo^'i
vo+'i Vie^.t Nam dda~ gia?i quye^'t 11 nga`n ty? trong so^' 23 nga`n
ty? no+. xa^'u. Ti`nh hi`nh cho vay nhu+ hie^.n nay co' kha? na(ng
dda^?y ma.nh so^' no+. xa^'u trong tu+o+ng lai va` ta.o ra nhu+~ng
co^ng tri`nh xa^y du+.ng kho^ng dda.t tie^u chua^?n. Chi? rie^ng
chu+o+ng tri`nh xa^y nha` ma'y ddu+o+`ng, vo+'i gia' tha`nh sa?n
pha^?m ga^'p ddo^i gia' ddu+o+`ng the^' gio+'i dda~ la` nguo^`n go^'c
ga^y ra 3,8 nga`n ty? no+. xa^'u. DDa^?y ma.nh ti'n du.ng ki'ch ca^`u
cu~ng ddo^`ng tho+`i ta.o ra thie^'u hu.t ca'n ca^n thu+o+ng ma.i
vo+'i nu+o+'c ngoa`i khi ddo^`ng Vie^.t Nam ddu+o+.c giu+~ gia' cao
nhu+ dda~ no'i o+? tre^n va` khi nha^.p ca?ng ta.o co+ ho^.i de^~
nha^'t cho quan chu+'c kie^'m a(n.
Thu+' tu+ la` ne^n pha't huy ho+n nu+~a vai tro` cu?a kinh te^' tu+
nha^n. Ca?i ca'ch doanh nghie^.p quo^'c doanh la` va^'n dde^` kho^ng
the^? tha`nh co^ng du` tru+o+'c ma('t hay la^u da`i. Quo^'c doanh se~
co`n la` nguo^`n go^'c la`m ba(ng hoa.i cha^'t lu+o+.ng va` nie^`m tin
va`o chi'nh quye^`n. Vie^.t Nam trong va`i na(m nay ddu+o+.c dda'nh
gia' la` tham nhu~ng nha^'t the^' gio+'i, chi? ddu+'ng tre^n ha.ng
Indonesia. Tho^ng tin ha`ng nga`y cho tha^'y ra^'t nhie^`u ca'c co^ng
tri`nh nha` nu+o+'c, ke^? ca? co^ng tri`nh tro.ng ddie^?m, vu+`a bi.
a(n ca('p, vu+`a thie^'u cha^'t lu+o+.ng va` nga`y ca`ng o+? mu+'c cao
ho+n. Co^ng tri`nh tro.ng ddie^?m xa^y du+.ng Nha` Ma'y Lo.c Da^`u
Dung Qua^'t ddu+o+.c du+ lua^.n the^' gio+'i nho`m ngo' vi` ddu+o+.c
quye^'t ddi.nh bo+?i ca'c ly' do ngoa`i kinh te^', the^' nhu+ng va^~n
kho^ng tra'nh kho?i tham nhu~ng mo+'i dda^y. Do ddo' kinh te^' Vie^.t
Nam chi? co' hy vo.ng pha't trie^?n vu+~ng ma.nh ne^'u nhu+ kinh te^'
tu+ nha^n pha't trie^?n vu+~ng ma.nh, ddu+o+.c ba?o dda?m ca.nh tranh
vo+'i ca'c doanh nghie^.p quo^'c doanh.
Va` cuo^'i cu`ng thu+' na(m la` ca^`n pha't huy hoa.t ddo^.ng kinh
te^' phu.c vu. nhu ca^`u no^.i ddi.a cu?a kinh te^' trong nu+o+'c.
DDie^`u na`y kho^ng co' nghi~a la` ba?o ve^. thi. tru+o+`ng nhu+ng la`
kho^ng chi? nha(`m va`o phu.c vu. ha`ng xua^'t ca?ng. Kinh te^' Vie^.t
Nam trong tho+`i khu?ng hoa?ng ta`i chi'nh A' cha^u na(m 1997, ddu+'ng
vu+~ng cu~ng vi` su+'c tie^u va` dda^`u tu+ o+? trong nu+o+'c. Vie^.t
Nam la` mo^.t thi. tru+o+`ng lo+'n dda da.ng, cho^~ kho+?i ddie^?m
thu+? tha'ch. Ne^'u nhu+ ha`ng ho'a cho nhu ca^`u trong nu+o+'c kho^ng
re? va` kho^ng co' cha^'t lu+o+.ng cao thi` Vie^.t Nam kho' lo`ng
tha^m nha^.p va`o thi. tru+o+`ng nu+o+'c ngoa`i, ngoa.i tru+` la`m gia
co^ng ha`ng cho nu+o+'c ngoa`i nhu+ hie^.n nay. Co^ng nghe^. tho^ng
tin kho^ng chi? nha(`m gia co^ng cho nu+o+'c ngoa`i (du` co' muo^'n
cha('c cu~ng kho^ng the^? ti`m ra thi. tru+o+`ng) ma` pha?i dda(.t
tro.ng ta^m phu.c vu. nhu ca^`u trong nu+o+'c va` ta(ng na(ng sua^'t.
Kinh nghie^.m nu+o+'c U'c cho tha^'y, ho. kho^ng la`m ra sa?n pha^?m
pha^`n me^`m na`o dda'ng ke^?, cu~ng kho^ng sa?n xua^'t pha^`n cu+'ng,
nhu+ng co^ng nghe^. tho^ng tin dda~ giu'p ho. ta.o su+'c ca.nh tranh
va` ta(ng na(ng sua^'t dda'ng ke^?. U'c la` nu+o+'c co' co' hie^.n
tu+o+.ng ta(ng na(ng sua^'t lao ddo^.ng dda'ng ke^? tu+` co^ng nghe^.
tho^ng tin.
Ta`i lie^.u tham kha?o:
1. IMF, World Economic Outlook, April 2003, www.imf.org
2. OECD, OECD Economic Outlook, No. 73, www.oecd.org
3. World Bank, Vietnam Banking Review, www.worldbank.org.vn
4. United Nations, National Accounts Statistics: Analysis of Main
Aggregates, 2003