* Kha'm pha' mo+'i cu?a Tie^'n si~ SophieQuinn-Judge ve^`: Cuo^.c
so^'ng rie^ng cu?a Ho^` Chi' Minh
Vie^.t Mercury 26/6/03
Houston - Cho to+'i nay, cuo^.c ddo+`i o^ng Ho^` Chi' Minh va^~n co`n
nhie^`u bi' a^?n chu+a ddu+o+.c co^ng bo^', nha^'t la` cuo^.c so^'ng
rie^ng tu+ cu?a o^ng lie^n he^. to+'i nhie^`u phu. nu+~ trong tho+`i
gian o^ng bo^n ba hoa.t ddo^.ng ca'ch ma.ng.
The^' nhu+ng, trong nhu+~ng na(m ga^`n dda^y, nhu+~ng tie^'t lo^.
mo+'i dda~ cho tha^'y o^ng Ho^` dda~ i't nha^'t co' cuo^.c so^'ng vo+.
cho^`ng vo+'i va`i phu. nu+~ ma` dda'ng lu+u y' nha^'t vo+'i ngu+o+`i
nu+~ ddo^`ng chi' Nguye^~n Thi. Minh Khai. Cho to+'i nay, dda?ng
Co^.ng Sa?n Vie^.t Nam va^~n ghi tre^n ca'c ta`i lie^.u chi'nh thu+'c
ba` Minh Khai la` vo+. cu?a o^ng Le^ Ho^`ng Phong, to^?ng thu+ ky'
thu+' hai cu?a dda?ng CS DDo^ng Du+o+ng, sau bi. che^'t trong lao tu`
Co^n DDa?o cu?a Pha'p. (To^?ng thu+ ky' dda^`u tie^n la` o^ng Tra^`n
Phu'. Chu+'c vu. na`y sau ddu+o+.c ddo^?i la` to^?ng bi' thu+ DDa?ng
CSVN.)
Kha'm pha' ra vie^.c ba` Minh Khai la` vo+. o^ng Ho^` do tie^'n si~
SophieQuinn-Judge ti`m ra khi tham kha?o ca'c ta`i lie^.u cu?a Quo^'c
Te^' CS o+? Nga sau khi che^' ddo^. CS bi. tan vo+~ cu`ng vo+'i Lie^n
Bang Xo^ Vie^'t va`o na(m 1989. Chi tie^'t na`y dda~ ddu+o+.c ba`
Quinn-Judge, mo^.t chuye^n gia nghie^n cu+'u ve^` dda?ng CSVN va`
dda(.c bie^.t cuo^.c ddo+`i o^ng Ho^`, co^ng bo^' trong cuo^'n sa'ch
Ho Chi Minh: The Missing Years (1914-1941) sa('p ddu+o+.c tung ra thi.
tru+o+`ng. (Ba` Quinn-Judge la` ngu+o+`i My~ hie^.n cu+ ngu. ta.i
Lua^n DDo^n va` cuo^'n sa'ch tre^n do University of California Press
xua^'t ba?n."
Vie^.c ba` Minh Khai va` o^ng Ho^`, nhu+ ba` Quinn-Judge ddu+a ra,
trong tho+`i gian DDa.i Ho^.i 7 cu?a Quo^'c Te^' Co^.ng Sa?n o+? Ma.c
Tu+ Khoa va`o na(m 1934 ro~ ra`ng "hai ngu+o+`i la` vo+. cho^`ng."
Vie^.c na`y cu~ng dda~ ddu+o+.c tie^'n si~ su+? ho.c Vu~ Ngu+. Chie^u
xa'c nha^.n trong cuo^.c pho?ng va^'n vo+'i Vie^.t Mercury ta.i
Houston, no+i o^ng ddang ddi.nh cu+.
O^ng Vu~ Ngu+. Chie^u, tu+'c nha` va(n Nguye^n Vu~, co`n go.i su+.
lie^n he^. tre^n la` "mo^'i ti`nh tay ba Ho^` Chi' Minh-Nguye^~n Thi.
Minh Khai-Le^ Ho^`ng Phong."
Ca? o^ng Chie^u va` ba` Quinn-Judge dde^`u su+? du.ng nhu+~ng ta`i
lie^.u dda(.c bie^.t ta.i ca'c thu+ kho^' o+? Nga va` Pha'p
(Aix-en-Provence).
* Cuo^.c so^'ng vo+. cho^`ng cu?a o^ng Ho^` Chi' Minh va` ba` Minh
Khai o+? Nga
DDe^` ca^.p ca'c ta`i lie^.u lie^n quan to+'i o^ng Ho^` ddu+o+.c
Quo^'c Te^' Co^.ng Sa?n lu+u giu+~ o+? Nga, ba` Quinn-Judge cho
bie^'t: "DDo^'ng ho^` so+ na`y cu~ng cha(?ng co' ddu+o+.c bao nhie^u,
sa('p xe^'p lo^.n xo^.n, ddo^i khi in la.i hoa(.c dda'nh ma'y, cu~ng
co' khi nguye^n ba?n nhu+ mo^.t la' thu+, mo^.t va`i ta`i lie^.u co'
chu+~ ky' cu?a o^ng Ho^` Chi' Minh hoa(.c ky' ta('t vo+'i danh xu+ng
la` Quak, Quac, NAQ hoa(.c vo+'i bi' danh la` Lee hay la` Lin. ?au
na`y khi tra kha?o to+'i ca'c ho^` so+ lu+u tru+~ ve^` thuo^.c ddi.a
cu?a Pha'p ta.i Aix-en-Provence, to^i tha^'y co' ddu+o+.c lo+.i i'ch
la` go'p pha^`n dde^? sa('p dda(.t cho ca'c ta`i lie^.u ve^` Quo^'c
Te^' Co^.ng sa?n theo thu+' tu+. ho+.p ly' ho+n du+.a va`o ca'c ta`i
lie^.u ta.i hai no+i thu+o+`ng khi cu`ng ghi nha^.n dde^'n ca'c die^~n
bie^'n nhu+ nhau."
Lie^n quan to+'i o^ng Ho^` va` ba` Minh Khai, ba` Quinn-Judge cho
bie^'t:
"Mo^.t tie^'t lo^. kha'c ddu+o+.c kha'm pha' qua ca'c ta`i lie^.u na`y
la` co' hai su+. kie^.n lie^n quan dde^'n tho+`i ky` hoa.t ddo^.ng
cu?a ba` Nguye^~n Thi Minh Khai chu+'ng to? ba` la` vo+. cu?a o^ng
Ho^` Chi' Minh. Mo^.t su+. kie^.n the^? hie^.n qua la' thu+ ddu+o+.c
vie^'t va`o na(m 1934 cu?a o^ng Ha` Huy Ta^.p gu+?i to+'i Ban Bi' Thu+
Mie^`n DDo^ng, ne^u te^n dda.i bie^?u ddu+o+.c cu+? ddi tham du+.
DDa.i Ho^.i Quo^'c Te^' Co^.ng sa?n la^`n thu+' ba?y, trong ddo' co'
mo^.t ngu+o+`i no'i la` ‘vo+. cu?a Quo^'c,’ co`n su+. kie^.n kia la`
o+? mo^.t cho^~ kha'c tha^'y no'i to+'i danh xu+ng ngu+o+`i dda`n ba`
ddo' la` ba` Va~i (ba` Minh Khai va`o tho+`i gian nhu+~ng na(m dda^`u
hoa.t ddo^.ng co' la`m nghe^` ha`ng va?i). Vi` trong pha'i ddoa`n chi?
co' mo^.t phu. nu+~ cho ne^n di~ nhie^n ddo' pha?i la` co' y' no'i
to+'i ba` Nguye^~n Thi Minh Khai.
"?au na`y ta.i Ma.c Tu+ Khoa, khi pha?i la`m to+` khai ly' li.ch ca'
nha^n, khi ddie^`n va`o ca^u ho?i ve^` ti`nh tra.ng gia ddi`nh ba`
dda~ ghi la` co' cho^`ng va` ke^? te^n cho^`ng la` Lin. DDo' cu~ng la`
danh xu+ng cu?a o^ng Ho^` ta.i Ma.c Tu+ Khoa ke^? tu+` na(m 1934 cho
dde^'n na(m 1938.
"Ngu+o+.c tro+? la.i va`o na(m 1931, ngu+o+`i ta tha^'y trong mo^.t
la' thu+ o^ng Ho^` Chi' Minh co' no'i dde^'n ba` vo+. ddang chua^?n
bi. dde^? ddo'n kha'ch va`o di.p Te^'t. DDa^y co' the^? la` mo^.t
ca'ch no'i dde^? a'm chi? bao che cho ca'c hoa.t ddo^.ng chi'nh tri.,
nhu+ng ne^'u xe't dde^'n nhu+~ng ddie^`u va`o na(m 1934 ha`m y' la`
ba` Nguye^~n Thi Minh Khai, to^i e ra(`ng qua? co' the^m pha^`n xa'c
dda'ng ho+n.
"Vi` mo^.t va`i ly' do na`o ddo' ca'c gio+'i chu+'c ta.i Ha` No^.i
va^~n chu+a chi.u dda? ddo^.ng gi` dde^'n nhu+~ng ddie^`u tie^'t lo^.
theo ddo' o^ng Ho^` co' lie^n he^. ti`nh ca?m thu+.c su+. vo+'i
nhu+~ng ngu+o+`i thuo^.c pha'i nu+~. Ma(.c da^`u gio+` dda^y phi'a
Trung Quo^'c dda~ tri`nh ba`y tru+o+'c co^ng lua^.n ca? mo^.t bu+'c
a?nh va` mo^.t ba`i vie^'t no'i ve^` vie^.c o^ng Ho^` ke^'t ho^n vo+'i
mo^.t phu. nu+~ va`o tha'ng Mu+o+`i, na(m 1926*, nhu+ng Ha` No^.i
va^~n chu+a chi'nh thu+'c xa'c nha^.n."
Ma(.t kha'c, trong di.p chu+o+ng tri`nh Vie^.t ngu+~ cu?a dda`i BBC
Lua^n DDo^n pho?ng va^'n ba` Quinn-Judge (ho^m 20 tha'ng Na(m, 2003)
ve^` cuo^'n sa'ch ddo+`i o^ng Ho^` ne^u tre^n, ba` dda~ dde^` ca^.p
ro~ ho+n ve^` cuo^.c so^'ng vo+. cho^`ng cu?a o^ng Ho^` va` ba` Minh
Khai: "Na(m 1930 Nguye^~n Thi. Minh Khai dde^'n Ho^`ng Ko^ng va` la`m
vie^.c trong va(n pho`ng cu?a o^ng Ho^`. Va` khi ddo' quan he^. giu+~a
hai ngu+o+`i dda~ ba('t dda^`u. Trong na(m 1931, mo^.t la' thu+ cu?a
o^ng Ho^` ba'o ca'o ra(`ng o^ng se~ la^'y Nguye^~n Thi. Minh Khai la`m
vo+.. Ngu+o+`i ta co' the^? coi ddo' la` mo^.t ca'ch no'i dde^? giu+~
bi' ma^.t nhu+ng toa`n bo^. no^.i dung la' thu+ cho tha^'y o^ng no'i
tha(?ng ve^` su+. kie^.n ddo'. Ro^`i dde^'n na(m 1934, tru+o+'c nga`y
Quo^'c Te^' Co^.ng ?sa?n la^`n ba?y to^? chu+'c thi` trong ca'c ta`i
lie^.u ve^` ca'c dda.i bie^?u tham gia dda.i ho^.i dde^`u no'i ve^`
Nguye^~n Thi. Minh Khai la` vo+. cu?a Quo^'c tu+'c Ho^` Chi' Minh. Va`
trong toa`n bo^. tho+`i gian sau ddo' khi hai ngu+o+`i so^'ng o+? Ma.c
Tu+ Khoa hai ngu+o+`i la` vo+. cho^`ng."
* Gia?i thi'ch cu?a tie^'n si~ Vu~ Ngu+. Chie^u
Trong ca'c ta`i lie^.u chi'nh thu+'c ve^` tie^?u su+? o^ng Le^ Ho^`ng
Phong do dda?ng Co^.ng sa?n Vie^.t Nam ddu+a ra, cha(?ng ha.n nhu+
trong cuo^'n Le^ Ho^`ng Phong – Ngu+o+`i Co^.ng Sa?n Kie^n Cu+o+`ng
(ho^`i ky') do nha` xua^'t ba?n Chi'nh Tri. Quo^'c Gia o+? Ha` No^.i
ddu+a ra va`o na(m 2002, kho^ng he^` dde^` ca^.p to+'i ca'c chi tie^'t
ve^` cuo^.c so^'ng vo+. cho^`ng cu?a o^ng Phong, cha(?ng ha.n nhu+ ho.
cu+o+'i nhau o+? dda^u, va`o na(m na`o, co' con ca'i vo+'i nhau
kho^ng... nha` su+? ho.c Vu~ Ngu+. Chie^u gia?i thi'ch:
"Vie^.c chu+a ai ti`m tha^'y mo^.t ta`i lie^.u ho^. ti.ch na`o ve^`
cuo^.c ho^n nha^n giu+~a o^ng Le^ Ho^`ng Phong (te^n tha^.t Le^ Huy
Doa~n, 1902-1942, co`n co' te^n Nga Mikhail Litvinov) va` ba` Nguye^~n
Thi. Minh Khai (te^n tha^.t Nguye^~n Thi. Vi.nh, 1910-1941) tha^.t
de^~ hie^?u. Ho. cu~ng cha(?ng ca^`n khai ba'o. Ngu+o+`i ta cu~ng
kho^ng co`n lu+u giu+~ ddu+o+.c ca? khai sinh cu?a ngu+o+`i con ga'i
te^n Le^ Ho^`ng Minh (nay ddo^?i tha`nh Le^ Nguye^~n Ho^`ng Minh).
Vie^'t su+? ma` kho^ng co' ta`i lie^.u dde^? y cu+', ca'ch na`o dde^?
vie^'t? Kho^ng ne^u ro~ nga`y tha'ng ke^'t ho^n cu?a Ho^`ng Phong -
Minh Khai la` phu+o+ng thu+'c to^'t dde.p nha^'t.
"Chi? co' mo^.t nu+~ ta'c gia? vie^'t ve^` mo^'i ti`nh ca'ch ma.ng
tho+ mo^.ng Ho^`ng Phong - Minh Khai tu+` na(m 1934, vo+'i nhu+~ng
lo+`i the^` non, he.n bie^?n tre^n con ta`u tu+` Thu+o+.ng Ha?i to+'i
Vladivostok. Tuy nhie^n, ta'c gia? na`y kho^ng nha('m mu.c ddi'ch
vie^'t su+?. Ngoa`i ra, co`n mo^.t ngu+o+`i Ta^y phu+o+ng no'i ve^`
dda'm cu+o+'i cu?a o^ng Le^ Ho^`ng Phong va` ba` Nguye^~n Thi. Minh
Khai tre^n dda^'t Nga, nhu+ng cu~ng chi? la` 'truye^`n kha^?u su+?'.
"Mo^.t so^' nha` nghie^n cu+'u Vie^.t Nam dda~ la`m vie^.c ta.i ca'c
va(n kho^' cu?a Quo^'c Te^' Co^.ng Sa?n, cu~ng nhu+ va(n kho^' Pha'p.
Tu+` tha^.p nie^n 1970, ho. la`m pho'ng a?nh va` vi phim (microfilm)
ca'c ta`i lie^.u va(n kho^' Nga, mang ve^` Ha` No^.i. Nhu+ng co' le~
vi` nhu+~ng mu.c tie^u chi'nh tri. giai ddoa.n cu?a DDa?ng va` nha`
nu+o+'c, ho. kho^ng ddu+o+.c phe'p va` co' the^? kho^ng muo^'n nha('c
dde^'n cuo^.c ti`nh tay ba giu+~a Nguye^~n Thi. Minh Khai, Ho^` Chi'
Minh va` Le^ Ho^`ng Phong.
"Hie^.n nay, kho^ng ai co' the^? cho^'i ca~i ddu+o+.c ra(`ng khi theo
ho.c o+? Nga trong tho+`i gian 1934-1937, Fan Lan (Minh Khai) ga^`n
gu~i vo+'i Lin (Ho^`) ho+n la` Litvinov (Le^ Ho^`ng Phong). Tu+` Nga
tro+? ve^` Thu+o+.ng Ha?i va`o tha'ng Ba, 1937, ba` Nguye^~n Thi. Minh
Khai cu~ng ddo+.i to+'i bo^'n tha'ng sau mo+'i ga(.p o^ng Le^ Ho^`ng
Phong, ro^`i ca^'p to^'c ve^` Sa`i Go`n co^ng ta'c (ha. be^. Ha` Huy
Ta^.p). No'i ca'ch kha'c, ba` Minh Khai chi? co' the^? so^'ng nhu+
vo+. cho^`ng vo+'i o^ng Ho^`ng Phong tu+` cuo^'i na(m 1937 to+'i 1938,
hoa(.c giu+~a na(m 1939 ta.i mie^`n Nam.
"Ca'c nha` nghie^n cu+'u Vie^.t Nam cu~ng dda~ ddu+o+.c ddo.c tu+
lie^.u va(n kho^' Pha'p, nha^'t la` ho^` so+ Nha Lie^m Pho'ng (Ma^.t
Tha'm hay ?urete'). Ca'c ta`i lie^.u na`y ghi nha^.n ba` Minh Khai la`
vo+. o^ng Ho^`ng Phong khi hai ngu+o+`i ta'i to^? chu+'c DDa?ng Co^.ng
Sa?n DDo^ng Du+o+ng trong no^.i ddi.a trong giai ddoa.n 1937-1938.
Nhu+~ng co^ng ddie^.n xin y a'n tu+? hi`nh ba` Minh Khai cu?a Toa`n
Quye^`n Jean Decoux na(m 1941 cu~ng nha^'n ma.nh o+? ddie^?m Minh Khai
la` vo+. Ho^`ng Phong.
"Ba` SophieQuinn-Judge la` ngu+o+`i dda^`u tie^n ti`m tha^'y va` co^ng
bo^' ba ta`i lie^.u Nga co+ ba?n ve^` cuo^.c ‘ho^n nha^n ca'ch ma.ng’
giu+~a o^ng Ho^` va` ba` Minh Khai. Ta`i lie^.u thu+' nha^'t la` ba?n
tu+. khai ly' li.ch cu?a Minh Khai (du+o+'i bi' danh Fan Lan) nga`y 14
tha'ng Mu+o+`i Hai, 1934 khi la`m thu? tu.c xin nha^.p ho.c tru+o+`ng
DDa.i Ho.c Co^ng Nha^n Phu+o+ng DDo^ng cu?a Quo^'c te^' Co^.ng Sa?n.
Fan Lan dda~ khai cho^`ng mi`nh la` ‘Lin,’ tu+'c ‘La^m,’ bi' danh
mo+'i nha^'t cu?a o^ng Ho^` sau khi QTCS khai tu+? bi' danh ‘Nguye^~n
A'i Quo^'c’ va`o giu+~a na(m 1932. Te^n ‘Lin’ trong to+` ly' li.ch
na`y bi. xo'a ddi bo+?i nha^n vie^n tha^?m quye^`n cu?a QTCS Mo^.t
trong nhu+~ng ca'ch gia?i thi'ch hu+~u ly' nha^'t la` Bo^. Phu+o+ng
DDo^ng QTCS, qua ba` Vera Iakovlevna Vasilyeva (1900-1959), tru+o+?ng
pho`ng DDo^ng Du+o+ng, dda~ xo'a bo? ddi, vi` QTCS kho^ng co^ng nha^.n
cuo^.c ho^n nha^n na`y.
"Ta`i lie^.u thu+' hai la` ba'o ca'o nga`y 31 tha'ng Ba, 1935 ve^`
pha'i ddoa`n dda.i bie^?u DDa?ng CS DDo^ng Du+o+ng ddi du+. dda.i
ho^.i QTCS thu+' ba?y ta.i Ma.c Tu+ Khoa. O^ng Cinitchkin Ha` Huy
Ta^.p – lu'c a^'y ddang giu+~ chu+'c thu+ ky' Ban La~nh DDa.o DDa?ng
o+? Ngoa`i ta.i Macao, va` sau na`y la` yo^?ng thu+ ky' thu+' ba cu?a
DDa?ng CS DDo^ng Du+o+ng tu+` 1936 to+'i 1938 – ba'o ca'o ra(`ng Minh
Khai la` vo+. ‘Quak’ hay ‘Quo^'c’ (tu+'c Nguye^~n A'i Quo^'c). Lu'c
ba^'y gio+` Ho^`ng Phong dda~ ddu+o+.c chi? ddi.nh la`m to^?ng thu+
ky' DDa?ng CS DDo^ng Du+o+ng (tu+'c to^?ng bi' thu+). Ne^'u Ho^`ng
Phong thu+.c su+. la` cho^`ng ca'ch ma.ng cu?a Minh Khai, Cinitchkin
Ta^.p cha('c cha('n kho^ng da'm du+.ng ddu+'ng le^n lie^n he^. giu+~a
Minh Khai vo+'i Nguye^~n A'i Quo^'c.
"Ngoa`i ra, co`n mo^.t ta`i lie^.u kha'c cho tha^'y nga`y 12 tha'ng
Gie^ng, 1931, sau khi Ho^` Chi' Minh (Quo^'c) xin phe'p ke^'t ho^n,
Bo^. Phu+o+ng DDo^ng o+? Thu+o+.ng Ha?i tra? lo+`i la` pha?i cho+`
ddo+.i hai tha'ng. Nhu+ng mo^.t tha'ng sau, nga`y 12 tha'ng Hai, 1931,
o^ng Ho^` dda~ ba'o ca'o vo+'i Ban Phu+o+ng DDo^ng la` ‘vo+.’ mi`nh
ddang lo chua^?n bi. ddo'n Te^'t Ta^n Mu`i (nga`y 18 tha'ng Hai, 1931)
va` ddo'n tie^'p kha'ch tu+` Sa`i Go`n va` Ba('c Ky` qua. Ngu+o+`i
nu+~ tre? so^'ng ga^`n o^ng Ho^`, ddu+o+.c gio+'i thie^.u la` ‘thu+
ky' rie^ng,’ va` ro^`i vo+. cu?a Ho^` chi'nh la` ‘Ly' Hue^. Su+o+ng’
hay ‘A Duy’ – sau na`y ddo^?i te^n tha`nh Minh Khai – mo+'i tu+` trong
nu+o+'c thoa't ly ra ngoa.i quo^'c la`m ca'ch ma.ng. Nhu+~ng ta`i
lie^.u na`y hie^.n va^~n chu+a mo+? ra cho co^ng chu'ng, va` ba`
Quinn-Judge la` mo^.t trong ra^'t i't chuye^n vie^n dda~ ddu+o+.c
phe'p tham kha?o dda(.c bie^.t.
"Va^~n theo ta`i lie^.u Pha'p, na(m 1932, sau khi lua^.t su+ cu?a o^ng
Nguye^~n A'i Quo^'c, vo+'i su+. toa ra^.p cu?a Tho^'ng DDo^'c Ho^`ng
Ko^ng William Peel – va` ra^'t co' the^? co+ quan ti`nh ba'o Anh –
bung tin Quo^'c dda~ che^'t trong nha` tu` Ho^`ng Ko^ng vi` ‘ho lao
va` nghie^.n thuo^'c phie^.n,’ co^ Duy co' mo^.t ba.n ddo^`ng ha`nh
la` Tra^`n Ngo.c Ranh (Danh), em trai Tra^`n Phu' (Lee Kwei,
1904-1931, to^?ng thu+ ky' dda^`u tie^n cu?a DDa?ng CS DDo^ng Du+o+ng.
O^ng Ranh cu~ng tu+`ng qua Nga. Theo lo+`i khai cu?a o^ng Tru+o+ng
Pha't DDa.t vo+'i ma^.t tha'm Pha'p, o^ng Ranh la` ‘ti`nh nha^n’ cu?a
co^ Duy, va` co' la^`n ghen tuo^ng, tra'ch o^ng DDa.t mu+u toan ta'n
ti?nh co^ Duy. Co^ Duy va` o^ng Ranh tu+`ng to+'i Nam Kinh ta' tu'c
ta.i nha` o^ng Ho^` Ho.c La~m khoa?ng bo^'n, na(m tha'ng. Sau khi o^ng
Ranh bi. ba('t o+? Thu+o+.ng Ha?i, na(m 1933, o^ng Bu`i Ha?i Thie^.u
(Bu`i Ngo.c Thie^.u, hay Felix Leopold), mo^.t ma^.t ba'o vie^n cu?a
Pha'p, tu+`ng theo ho.c tru+o+`ng Co^ng Nha^n Phu+o+ng DDo^ng, muo^'n
gio+'i thie^.u ba` Minh Khai cho ‘DDo?,’ mo^.t tay hoa.t ddo^.ng la^u
na(m, nhu+ng ba` Minh Khai tu+` cho^'i. Cha(?ng hie^?u ‘DDo?’ dda^y
co' pha?i la` o^ng Ho^`ng Phong, mo+'i tu+` Nga ve^` Trung Hoa ta'i
to^? chu+'c DDa?ng CS DDo^ng Du+o+ng cha(ng? (Ma^.t tha'm Pha'p nghi
nha^n va^.t na`y la` Tra^`n DDa.i DDo?, mo^.t thu?y thu?, tu+`ng qua
Pha'p.)
"To^i may ma('n," tie^'n si~ Vu~ Ngu+. Chie^u no'i, "ddu+o+.c tham
kha?o mo^.t so^' ta`i lie^.u Pha'p dda~ la^u. Rie^ng ca'c ta`i lie^.u
Nga thi` mo^.t pha^`n do gia'o su+ Anatoli Sokolov, mo^.t chuye^n
vie^n Nga, cung ca^'p nguye^n ba?n ke`m theo ba?n di.ch Vie^.t ngu+~,
mo^.t pha^`n do ca'c nha` nghie^n cu+'u trong nu+o+'c va` the^' gio+'i
dda~ co^ng bo^'."
Chu' thi'ch: * Na(m ngoa'i, mo^.t ta`i lie^.u cu?a Trung Hoa ddu+a ra
dda~ no'i ro~ ve^` cuo^.c ho^n nha^n cu?a o^ng Ho^` Chi' Minh vo+'i
mo^.t co^ ga'i ngu+o+`i Trung Hoa o+? Qua?ng Cha^u te^n Ta(ng Tuye^'t
Minh, co' cu+o+'i ho?i dda`ng hoa`ng.