NV, 30/6/03
Chuye^.n ngu+o+`i cho thue^ ba`n cha?i dda'nh ra(ng Vu~ A'nh Ky' su+.
(I) Tu+` tra.i ca?i ta.o ddu+o+.c tha? ve^` va`o tha'ng 10/88, to^i
pha?i kie^'m ngay mo^.t co^ng vie^.c dde^? sinh so^'ng. Va`i tua^`n
sau khi tro+? ve^`, mo^.t va`i ngu+o+`i ba.n cu~ co`n ddu+'ng "dda^`u
na^.u" nha^.n ba`i di.ch thua^.t cho mo^.t va`i to+` ba'o va` co+ quan
du li.ch ti'nh chia ha`ng tua^`n cho mo^.t i't trang di.ch kie^'m
tie^`n so^'ng qua nga`y, nhu+ng trong tha^m ta^m lu'c ddo' cha(?ng
co`n lu+u luye^'n gi` ba'o bo^? va? la.i cu~ng kho^ng muo^'n di'nh
dde^'n ba'o chi' cu?a chi'nh quye^`n mo+'i co' khi la.i mang ho.a va`o
tha^n ne^n tu+` cho^'i va` cho.n mo^.t ca'i nghe^` kie^'m ra tie^`n,
la.i tha?nh tho+i ta^m tri' tuy lam lu~, ne^n dda'm co^ng an ddi.a
phu+o+ng "tha" kho^ng dde^? y' gi` nu+~a, ddo' la` nghe^` dda.p xi'ch
lo^. Mo+'i dda^`u kho^ng quen, nhu+ng ve^` sau quen va` kho^ng he^`
co`n y' muo^'n bo? nghe^`. Nhu+~ng nga`y lam lu~ ddo' giu'p to^i co'
tho+`i gio+` so^'ng vo+'i xa~ ho^.i ma` to^i chu+a tu+`ng so^'ng bao
gio+`. Cho dde^'n dda^`u na(m 1989, tha`nh pho^' Saigon mo+'i "ho^`i
sinh" ddu+o+.c mo^.t nu+?a. Nhu+ng su+. "ddo^?i mo+'i" mo+'i o+? giai
ddoa.n dda^`u dda~ khuye^'n khi'ch ngu+o+`i da^n bo? vu`ng kinh te^'
mo+'i, lu~ lu+o+.t ke'o nhau ve^` Saigon. Xe co^ng an bo^' ra'p ddu+a
ho. tro+? la.i vu`ng chi? ddi.nh cu+ tru' tra' hi`nh na`y, nhu+ng
ro^`i ho. la.i tro^'n ve^`. Cuo^'i cu`ng, co^ng an cu~ng ba^'t lu+.c.
Ngu+901;i da^n kinh te^' mo+'i quay tro+? la.i Saigon kho^ng nha`
kho^ng cu+?a vi` tru+o+'c khi ddi vu`ng kinh te^' mo+'i, nha` cu+?a
dda~ bi. nha` nu+o+'c "qua?n ly'" ro^`i cho ne^n chi? co' mo^.t so^'
i't ngu+o+`i co' die^~m phu'c o+? nho+` ba` con, co`n dda so^' pha?i
o+? "Hotel de la Hie^n". Nho'm chu+~ ddu`a co+.t na`y tu+` le^`
ddu+o+`ng dda~ tro+? tha`nh mo^.t loa.i thua^.t ngu+~ chua cha't,
nhu+ng chi'nh thu+'c, dde^? chi? nhu+~ng ngu+o+`i vo^ gia cu+ va`o
khoa?ng tho+`i gian ddo'. Khu vu+.c la(ng quanh La(ng O^ng va` nhu+~ng
khu phi'a sau cho+. Ba` Chie^?u la` mo^.t trong nhu+~ng "Hotel de la
Hie^n" ta^.p trung ddo^ng da^n kinh te^' mo+'i bo? ve^` Saigon nha^'t
lu'c ba^'y gio+`. Tho+`i gian khoa?ng Tha'ng Gie^ng na(m 1989, ngoa`i
cho+. Ba` Chie^?u la` no+i ngu+o+`i da^n kinh te^' mo+'i tro+? ve^`
co' the^? kie^'m mie^'ng a(n ddo^. nha^.t nho+` khua^n va'c, que't
do.n, La(ng O^ng cu~ng co' nhie^`u ca'i "ddo^?i mo+'i", nhu+~ng pho`ng
o^'c trong la(ng ddu+o+.c ngu+o+`i qua?n ly' ddem cho thue^ mo+? qua'n
bia o^m va` ca` phe^ dde`n ma`u. Khu phi'a tru+o+'c, co+ quan va(n
ho'a Bi`nh Tha.nh cho thue^ dde^? mo+? mo^.t tru+o+`ng ga`, no+i dda'
ga` ma^'y la^`n ga^y ra ddo^? ma'u va` ngu+o+`i dda' ga` a(n thua nhau
tu+` va`i tra(m nga`n cho dde^'n xe dream, va` tha^.m chi' nha` cu+?a.
Nhu+ng cu~ng nho+` tru+o+`ng ga` na`y ma` ngu+o+`i da^n tu+` vu`ng
kinh te^' mo+'i cu~ng co' the^? kie^'m che'n co+m ba(`ng ca'ch ba'n
nu+o+'c gia?i kha't, co+m. Co' ngu+o+`i tu+. ho?i, da^n kinh te^'
mo+'i ve^` la`m gi` co' tie^`n ma` kinh doanh nhu+~ng thu+' na`y.
Nhu+ng tha^.t la` ky` la. va` ga^`n gio^'ng nhu+ mu+u sinh thoa't
hie^?m, ngu+o+`i da^n Vie^.t du` o+? hoa`n ca?nh na`o ho. va^~n co'
ca'ch so^'ng ddu+o+.c. Kha'ch dda' ga` khi ddang ha(ng ho. i't khi bo?
ra kho?i tru+o+`ng ga` dde^? du`ng bu+~a. Ho. muo^'n ddu+o+.c phu.c
vu. ta.i cho^~. Da^n kinh te^' mo+'i va`o ta^.n no+i ghi nhu+~ng thu+'
ma` kha'ch go.i ro^`i ra nhu+~ng cu+?a ha`ng chung quanh mua ve^`,
cha(?ng ha.n nhu+ gia' mo^.t ddi~a co+m su+o+`n la` 500 ddo^`ng, thi`
ho. ti'nh tha`nh 550 ddo^`ng, a(n che^nh le^.ch va`i ddo^`ng chu+a
ke^? tie^`n ti'p. Tha^.t ra co' ra^'t nhie^`u thu+' co^ng vie^.c co'
the^? kie^'m tie^`n mo.n so^'ng qua nga`y ta.i khu La(ng O^ng Ba`
Chie^?u. Trong so^' da^n vu`ng kinh te^' mo+'i tro+? ve^` co' mo^.t
ngu+o+`i ba.n to^i. Ca? hai vo+. cho^`ng Thua^`n cu`ng 3 ddu+'a con
bi. dduo^?i le^n vu`ng kinh te^' mo+'i Ta^n Hu+ng, huye^.n DDo^`ng
Xoa`i na(m 1980. Thua^`n tru+o+'c dda^y la`m vie^.c o+? Bo^. Co^ng
Cha'nh vo+'i nga.ch Thu+ Ky' Ha`nh Cha'nh. Sau 30/4 ca? hai vo+.
cho^`ng buo^n ba'n cho+. tro+`i o+? ddu+o+`ng Huy`nh Thu'c Kha'ng.
Tha'ng 10 na(m 1980, vo+. cho^`ng Thua^`n kho^ng co`n ca'ch na`o
cu+o+~ng la.i le^.nh pha?i ddi vu`ng kinh te^' mo+'i chi? vi` ngu+o+`i
phu+o+`ng tru+o+?ng trong khu anh o+? ddang nha(m nhe chie^'m ca(n
nha` kha' khang trang cu?a anh o+? vu`ng Thu? Thie^m. Sau na`y to^i
se~ no'i ro~ ho+n ve^` tru+o+`ng ho+.p gia ddi`nh Thua^`n. Ga(.p la.i
Thua^`n va`o Tha'ng Ba na(m 1989 cu~ng trong dda'm "kha'ch" cu`ng
kho^? va` nho^'n nha'o ta.i ca'i kha'ch sa.n le^` ddu+o+`ng be^n ca.nh
La(ng O^ng cu~ng trong tru+o+`ng ho+.p ti`nh co+`. Mo^.t ho^m va`o
buo^?i tru+a to^i ta.m nghi? dde^? du`ng co+m ta.i mo^.t ga'nh co+m
ma` chu'ng to^i va^~n ddu`a la` "co+m ruo^`i", ca'i te^n cu~ ma`
tho+`i co`n la` pho'ng vie^n ma(.t tra^.n cu?a He^. Tho^'ng Truye^`n
Thanh chu'ng to^i dda(.t cho mo^.t ha`ng co+m bi`nh da^n o+? ga^`n
dda`i, chu? nha^n la` bo^' me. mo^.t ngu+o+`i ba.n ho.c cu~ o+? Chu
Va(n An. Go.i la` co+m ruo^`i, vi` ga'nh ha`ng co+m na`y ddu+o+.c
dde^? sa't mo^.t khu ma` da^n cho+. thu+o+`ng ddem nhu+~ng ca^y rau
tho^'i va^'t tha`nh ddo^'ng dde^? va`o buo^?i to^'i co^ng nha^n ve^.
sinh do.n ddi. Ruo^`i nhie^`u dde^'n no^~i ba` ha`ng co+m pha?i qua^y
mo^.t ca'i mu`ng tuyn le^n ga'nh co+m cu?a mi`nh. Kha'ch ha`ng thi`
ngo^`i ngoa`i, co`n ba` ha`ng co+m va` mo^.t ngu+o+`i phu. thi` ngo^`i
trong mu`ng. Co+m ddu+o+.c su+? soa.n xong thi` ddu+a ra ngoa`i, mo^~i
ddi~a co+m co' mo^.t ca'i "lo^`ng ba`n" nho? ba(`ng bao nylon che
dde^? ruo^`i kho^ng ta^'n co^ng ddu+o+.c. Nhu+ng khi a(n thi` kha'ch
pha?i mo+? ca'i lo^`ng ba`n nho? ddo' ra va` pha?i tu+. dduo^?i la^'y.
Sau na`y ba` ha`ng co+m nghi~ ra sa'ng kie^'n. O+? be^n ngoa`i mu`ng,
ba` ta dde^? co+m pha thuo^'c ba^~y ruo^`i. Chu'ng che^'t vo^ so^'
ke^? nhu+ng ve^` sau phu+o+ng pha'p na`y bi. kha'ch ha`ng pha?n ddo^'i
vi` vo^ phu'c ne^'u con na`o chu+a che^'t, "tay cha^n" chu'ng di'nh
dda^`y thuo^'c ma` la.i dda^.u va`o ddi~a co+m cu?a kha'ch na`o ddo'
thi` tha ho^` ma` o'i mu+?a tho^? ta?. DDa~ co' va`i tru+o+`ng ho+.p
xa?y ra ne^n kha'ch ha`ng thu+a ddi. Do ddo' ba` chu? ga'nh co+m
dda`nh pha?i nhu+o+.ng bo^. bo? ba^~y ru+o+~i kie^?u na`y. The^'
nhu+ng ke^? tu+` khi ba` chu? ga'nh co+m bo? ba^~y ruo^`i ddi, va`
ma(.c da^`u ddang khi a(n co' khi mo^.t chu' ruo^`i cu+'ng dda^`u ti`m
ca'ch dda^.u ddu+o+.c va`o ddi~a co+m mo+'i chi.u ye^n tha^n bay ddi,
kha'ch a(n cu~ng kho^ng he^` ha^'n gi`, co' le~ lu'c ddo' chu'ng to^i
quen thuo^.c vo+'i mo^i tru+o+`ng do+ da'y ddo' ro^`i, do ba?n na(ng
thi'ch u+'ng cao ne^n va^~n kho^ng sao ca?. To^i ga(.p la.i Thua^`n
cu~ng chi'nh o+? ga'nh ha`ng co+m ruo^`i na`y. Ca'i re? va` co+m
nhie^`u, nu+o+'c ma('m pha ra^'t ngon, o+? ga'nh ha`ng co+m dde^`u
ha^'p da^~n ca? to^i va` Thua^`n ne^n chu'ng to^i ga(.p la.i nhau o+?
dda^y. Lu'c dda^`u chu'ng to^i ngo^`i ga^`n nhau ma` kho^ng nha^.n ra
nhau. To^i tha^'y Thua^`n cu+' nhi`n to^i va` du+o+`ng nhu+ anh muo^'n
no'i vo+'i to^i mo^.t ddie^`u gi`. To^i cu~ng ma.i ma.i nho+' la` co'
ga(.p ngu+o+`i na`y o+? dda^u mo^.t la^`n. Ma~i cho dde^'n lu'c to^i
ddu+'ng le^n dde^? nhu+o+`ng chie^'c ghe^' dda^?u cho ngu+o+`i kha'c
thi` Thua^`n cu~ng ddu+'ng le^n. Chu'ng to^i ra thu`ng nu+o+'c tra`
dda' "free" ro't mo^.t ly va` chua^?n bi. hu't mo^.t ddie^'u thuo^'c
la`o, Thua^`n nga^.p ngu+`ng no'i:
- To^i tro^ng o^ng ho+i quen quen du+o+`ng nhu+ co' ga(.p nhau o+?
dda^u ro^`i? To^i nhi`n la.i Thua^`n mo^.t ho^`i la^u ro^`i cho+.t
nho+' ra, to^i ho?i la.i:
- Co' pha?i Thua^`n "ddie^n" kho^ng?
- Me.! Thua^`n dda^y nhu+ng he^'t ddie^n ro^`i. Kho^ng ngo+` bo.n
mi`nh la.i ga(.p nhau la.i. Vo+. tao nha('c dde^'n ma`y hoa`i kho^ng
bie^'t ma`y lu+u la.c phu+o+ng na`o. To^i kho^ng the^? ngo+` ddu+o+.c
tho+`i gian qua dda~ la`m thay ddo^?i the^? hi`nh cu?a Thua^`n dde^'n
nhu+ the^'. Anh tro^ng gio^'ng nhu+ mo^.t o^ng la~o 70 chu+' kho^ng
pha?i la` mo^.t ngu+o+`i ddang o+? tuo^?i 45 va`o lu'c ddo'. Lu+ng
Thua^`n co`ng xuo^'ng, khuo^n ma(.t thie^'u a(n cha'y na('ng, dden
ddu'a va` nguye^n mo^.t ha`ng ra(ng tru+o+'c dde^`u dda~ ddi va('ng
he^'t kha'c ha(?n vo+'i mo^.t Thua^`n hoa.t ba't va` ti'a lia tho+`i
gian tru+o+'c 1975 mo^~i la^`n to^i ta^.p ho.p ba.n cu~ uo^'ng ca`
phe^ va` dda^'u la'o va`o nhu+~ng nga`y nghi?. To^i o^m cha(.t Thua^`n
trong vo`ng tay va` nu+o+'c ma('t cu+' the^' tra`o ra. Thua^`n cu~ng
kho'c tre^n vai to^i, tha^n the^? ga^`y guo^.c, xe' xi'u. Cho+` co+n
xu'c ddo^.ng qua ddi to^i ho?i Thua^`n:
- Ma`y ra sao? Bi. ddi ca?i ta.o kho^ng? Thua^`n la('c dda^`u. Anh
ke^? la.i cho to^i ta^'t ca? nhu+~ng gian trua^n khi pha?i so^'ng
tre^n vu`ng kinh te^' mo+'i DDo^`ng Xoa`i. To^i chi? nghe loa'ng
thoa'ng va` khi Thua^`n ta.m ngu+ng dde^? hu't mo^.t ddie^'u thuo^'c
la`o, to^i ho?i ngay: - Ba` a^'y va` ma^'y ddu+'a nho? dda^u? Thua^`n
cu+o+`i, nhe ca'i mie^.ng mo'm xo.m: - Cu~ng kie^'m a(n loanh quanh
cho+. dda^u dda^y tho^i, to^'i tu.i tao ga(.p la.i nhau o+? Ma'i Ta^y
Hie^n ga^`n tra.m bu+u ddie^.n. To^i ddu+a cho Thua^`n ta^'t ca? so^'
tie^`n to^i kie^'m ddu+o+.c buo^?i sa'ng, ca'i gia^'y 20 ddo^ la tho+m
phu+'c sau khi cho+? kha'ch Vie^.t kie^`u U'c tu+` kha'ch sa.n Que^
Hu+o+ng (Liberty) tre^n ddu+o+`ng Hai Ba` Tru+ng ddi La(ng O^ng, Chu`a
Vi~nh Nghie^m va` Chu`a Xa' Lo+.i va` no'i:
- Ba^y gio+` tao cu~ng pha?i ddi kie^'m co+m. Ma`y ca^`m ta.m so^'
tie^`n na`y. Ye^n chi', nga`y mai tao co`n ma^'y mo^'i nu+~a. Cho ho?i
tha(m ba` a^'y va` ca'c cha'u. Buo^?i to^'i tao se~ ra kie^'m na`y.
Ba^y gio+` tao pha?i chu+'a 3 tha(`ng ca?i ta.o vo+'i tao cu`ng tra.i,
ca? ba ve^` cu`ng vo+'i tao mo^.t ddo+.t, tha(`ng na`o cu~ng ga^~y
ga'nh ne^n pha?i ta' tu'c o+? nha` tao. Tuy nha` cha^.t, nhu+ng tao
co`n co' the^? ddu+a bo.n bay ve^` o+? chung. Ba` gia` tao ma` ga(.p
la.i vo+. cho^`ng ma`y cha('c mu+`ng la('m. Co' rau a(n rau co' cha'o
a(n cha'o. Thua^`n na('m cha(.t tay to^i va` no'i: - Ye^n chi', tao
so^'ng ddu+o+.c ma`. O+? dda^y co`n ba(`ng ma^'y vu`ng kinh te^'
mo+'i. DDu+`ng lo cho tao! Va` cu~ng tu+` Thua^`n to^i co' di.p bie^'t
to+'i ngu+o+`i cho thue^ ba`n cha?i dda'nh ra(ng, mo^.t chuye^.n ma`
to^i tin ra(`ng chi? xa?y ra o+? Vie^.t Nam, nhu+~ng na(m sau nga`y
ngu+o+`i chie^'n tha('ng "qua?n ly'" mie^`n Nam Vie^.t Nam.
(Co`n tie^'p)